ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਡਰ, ਪ੍ਰੇਮ, ਇਕਤਾ ਜਾਂ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਸਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਕੌਤੁਕ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਅਜੰਮੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਦਯਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਈਆਂ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ — ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਵਤੀ ਸਤੀਆਂ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਈ ਹੋ?" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇਂਦੇ ਹਨ: "ਇਹ ਰਾਤ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ। ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਜਾਓ, ਹੇ ਸੁਕੰਧੀ ਸਤੀਆਂ, ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਤੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਓ। ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੂਲ, ਚੰਨਣੀ ਦੀ ਚਾਨਣ, ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਹਵਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵੇਖ ਲਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਵਿਲੰਬ ਨਾ ਕਰੋ — ਵਾਪਸ ਗਾਂਵ ਜਾਓ, ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ; ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਵੱਛੇ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਧ ਪਿਲਾਓ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਸ਼ਾਇਦ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਗਹਿਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੋ; ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਸਤੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਰਤਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ। ਪਤੀ ਚਾਹੇ ਉੱਤਮ ਨ ਹੋਵੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਬਿਮਾਰ, ਦਰਿਦ੍ਰ, ਜਾਂ ਅਕਲ-ਹੀਣ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੋ ਸਤੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਸਤੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ — ਨਾ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਬਦਨਾਮੀ, ਦੁਖ, ਡਰ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਨਿੰਦਾ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨ, ਵੇਖਣ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸਰੀਰਕ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ।" ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤੀਆਂ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੇ ਇਹ ਸਖਤ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਥੱਲੇ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਘਣੀ ਛਾਂ ਪੈ ਗਈ।" ਉਹ ਸਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਪੂੰਝਦੀਆਂ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਠੁੰਠਾਂ, ਨਜ਼ਰ ਥੱਲੇ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਖਿੱਚਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੈਣ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ। ਉਹ ਚੁੱਪ ਖੜੀਆਂ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਲਈ ਤਰਸਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਰਮਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਮਲਿਆ ਹੰਝੂ, ਰੁੰਝੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਬੋਲਿਆ। ਗੋਪੀਆਂ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੰਨਾ ਕਠੋਰ ਨਾ ਬੋਲੋ! ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਆਈਆਂ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੋ — ਸਾਨੂੰ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਨਾ ਟਾਲੋ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਦੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸਤੀਆਂ ਦਾ ਕਰਤਵ ਹੈ ਪਤੀ, ਬੱਚਿਆਂ, ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ। ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਹੋ।" ਉਹ ਆਖਦੀਆਂ: "ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋ। ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ, ਜੋ ਦੁਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ — ਸਾਡੀ ਲੰਮੀ ਆਸ ਨਾ ਟੋੜੋ, ਹੇ ਕੰਵਾਂ ਵਾਲੇ! ਸਾਡਾ ਮਨ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚੋਰੀ ਲਿਆ, ਘਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਹੱਥ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੈਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹਟਦੇ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਵ੍ਰਜ ਕਿਵੇਂ ਜਾਈਏ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ: "ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ, ਹਾਸਾ, ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਤਰੋ-ਤਾਜਾ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ।" "ਹੇ ਕੰਵਾਂ-ਨੇਤਰ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲ ਨੂੰ ਛੁੰਹਿਆ — ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮਿਲਿਆ — ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ।" "ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ। ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਲਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਲਈ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੁਖ-ਨਾਸਕ, ਸਾਨੂੰ ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਈਆਂ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਸਕਾਨ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਲਈ ਤਰਸ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਾਸੀ ਬਣਣ ਦਾ ਸੌਭਾਗ ਦਿਓ।" "ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮੁਖ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਲਟਾਂ ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਕੰਡੇ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ, ਮੁਸਕਾਨੀ ਨਜ਼ਰ, ਭੈ-ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਅਤੇ ਛਾਤੀ — ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ — ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਾਂ।" "ਤੀਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਸਤੀਆਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਮਿੱਠੇ, ਮਧੁਰ ਬੋਲ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਤਬਾਂ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇਗੀ? ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਂ, ਪੰਛੀ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਹਿਰਣ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਕੌਣ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ?" "ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਡਰ ਅਤੇ ਦੁਖ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਆਏ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਆਦਿ-ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ। ਹੇ ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਆਪਣਾ ਕੰਵਾਂ-ਜਿਹਾ ਹੱਥ ਸਾਡੀਆਂ ਜਲਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੋ।" ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਖੀ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਹੰਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ।" "ਉਹ ਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਏ, ਅਚੁਤ — ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਚੰਬੇ ਦੇ ਜਾਮੁਨੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ — ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਸਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਹ ਗਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਵੈਜਯੰਤਿ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ।" "ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਠੰਢੀ, ਰੇਤਲੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਉਹ ਖੇਡਦੇ, ਸੁਗੰਧਤ ਹਵਾ, ਜੋ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।" "ਬਾਂਹਾਂ ਫੈਲਾਕੇ, ਗਲੇ ਲਗ ਕੇ, ਖੇਡਦਿਆਂ, ਕਮਰ-ਬੰਦ ਖੁਲ ਕੇ, ਨਖਾਂ ਦੀ ਛੁਹ-ਛਾਤ, ਹਾਸਾ, ਨਜ਼ਰਾਂ, ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਸ-ਭਰਿਆ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਸਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਵਤੀ ਮੰਨਣ ਲੱਗੀਆਂ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ, ਜੋ ਸੁਭਾਗ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਦੇਖ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਲਈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੇ ਉਨਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਧੁਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰਸ ਚੁੱਕਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਹਰੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ; ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਐਸਾ ਗਿਆਨੀ ਹੀ ਅਧਿਆਪਕ — ਹਰੀ ਆਪ — ਹੈ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ, ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰਿਆ ਗਿਆ; ਹੁਣ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਗੁਪਤ, ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।" "ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜੀਵ, ਜੋ ਮਿਹਰਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦਾ, ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਲਾਲਚੀ, ਅੱਗੇ ਭੇੜਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ, ਜੋ ਕਦੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਹਿਰਣ — ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜਖਮੀ — ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ: ਮਿਹਰਬਾਨ ਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਸਰਾ ਫੁੱਲ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਂਗ — ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ — ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਮਨ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵਾਂਗ, ਸਤੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਤ ਕਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਭੇੜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਮਾਂ ਚੁਪਚਾਪ ਜੀਵਨ-ਅਵਧੀ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ। ਪਿੱਛੇ, ਅਣਦੇਖੀ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ — ਮੌਤ — ਤੀਰ ਨਾਲ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੈ।