ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਗੋਵਿੰਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਮਾਯਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਗਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਪਤੀ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਰੁਕ ਨਾ ਸਕੀਆਂ। ਕੁਝ ਗੋਪੀਆਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈਆਂ, ਪਰ ਕੁਝ, ਜੋ ਘਰ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਸਨ, ਉਹ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਜੋ ਗੋਪੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅਸਹਨਿਯ ਪੀੜਾ ਸਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਤੀਬਰ ਤਪਸਿਆ, ਇਹ ਅਤੁੱਟ ਪ੍ਰੇਮ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਦਾਗ ਧੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ—even ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ—ਜੁੜ ਗਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ਿ! ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜਾਣਦੀਆਂ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਿਵੇਂ ਰੁਕ ਗਿਆ?" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਟ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਹਠੀਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਨੇ ਤਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਅਜਰ, ਅਮਾਪ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵੀ ਹੈ, ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਡਰ, ਮੋਹ, ਏਕਤਾ ਜਾਂ ਦੋਸਤੀ ਹਰਿ ਵੱਲ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਆਦਿ-ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀਆਂ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੋਹਕ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਲਿਆ। "ਆਓ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਭਾਗਣੀਆਂ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਈਆਂ ਹੋ?" "ਇਹ ਰਾਤ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ। ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤ, ਭਰਾ ਤੇ ਪਤੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ, ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵੇਖ ਲਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ, ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ। ਬੱਚੇ ਤੇ ਵਛੇ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਓ।" "ਜਾਂ, ਸ਼ਾਇਦ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਈਆਂ ਹੋ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੈਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਰਤੱਬ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਪਤੀ ਵਿਕਾਰੀ, ਅਭਾਗਾ, ਬੁੱਢਾ, ਮੰਦਾ, ਬਿਮਾਰ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ। ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਰਪੁਰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦਾ, ਨਾ ਇਜ਼ਤ, ਨਾ ਸੁਖ, ਸਗੋਂ ਡਰ ਤੇ ਨਿੰਦ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨ, ਵੇਖਣ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਭਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਰੀਰਕ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਵਾਪਸ ਘਰ ਜਾਓ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਇਹ ਸਖਤ ਬੋਲ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਪੂੰਝੇ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲਿਆ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੇਖਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖੜੀਆਂ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਤਰਸ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਗਲਾ ਰੁੰਝ ਗਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬੋਲੀਆਂ। "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੰਨਾ ਕਠੋਰ ਨਾ ਬੋਲੋ! ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਭਦਾ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈਆਂ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰ, ਸਾਨੂੰ ਤਿਆਗ ਨਾ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਆਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਦੇ ਤਿਆਗਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਤੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਔਰਤ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਪਤੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਤੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ, ਦੋਸਤ ਤੇ ਆਤਮਾ ਹੈਂ।" "ਜੋ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਤੀ, ਪੁੱਤ ਆਦਿ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਆਸ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤੋੜ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ।" "ਸਾਡੇ ਮਨ, ਜੋ ਤੂੰ ਚੁੱਕ ਲਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਘਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਨਾ ਹੱਥ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਾ ਪੈਰ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਹਟਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰੀਏ?" "ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਹਾਸੇ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਤਰ ਕਰ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ ਅਸੀਂ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ।" "ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਿਆ, ਜੋ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ, ਇੰਨੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।" "ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਲਈ ਤਰਸਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤੇਰੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ, ਦਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਚਰਨ-ਧੂੜ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਤੇਰੇ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਲਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਲਈ ਆ ਗਈਆਂ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਹੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਈਆਂ ਹਾਂ। ਹੇ ਪੁਰਸ਼-ਰਤਨ, ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਤੇਰੀ ਹਾਸੀ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਲਈ ਤਰਸ ਰਹੇ ਹਨ—ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸੇਵਾ ਦਾ ਅਵਸਰ ਦੇ।" "ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਹਦੇ ਵਾਲ ਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਲਟਕਦੇ, ਕੰਨ ਵਾਲੇ ਚਮਕਦੇ, ਹੋਠਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਹਾਸੀ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਜੋ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਤੇਰੀ ਛਾਤੀ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਆਲਯ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਔਰਤ ਤੇਰੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਤੇਰੀ ਸੋਹਣੀ ਮੂਰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਂ, ਪੰਛੀ, ਦਰਖ਼ਤ, ਹਿਰਣ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੀ ਨਹੀਂ?" "ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਤੂੰ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਡਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਦਿ-ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਖਿਆਕਾਰ। ਹੇ ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਆਪਣਾ ਕਮਲ-ਹਥ ਸਾਡੀਆਂ ਜਲਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਤੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਦੁਖੀ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲਿਆ।" "ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਕੇ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ।" "ਜਦੋਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਮੁਖੀਆ ਗਾਉਂਦੀ ਤੇ ਹੋਰ ਗੋਪੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੈਜਯੰਤੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ, ਉਸਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ।" "ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਠੰਢੀ ਰੇਤ ਉੱਤੇ, ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਏ।" "ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖੁੱਲੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਗਲੇ ਲੱਗਣ, ਖੇਡ-ਮਸਤੀ, ਢਿੱਲੀਆਂ ਕਮਰ-ਪੱਟੀਆਂ, ਨਖਾਂ ਦੀ ਛੁਹ, ਹਾਸੇ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਭਾਗਣੀਆਂ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।" "ਪਰ ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਮਾਣ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਕੇਸ਼ਵ ਉਥੋਂ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹਿਤ ਕਰ ਸਕਣ।