ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਤਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਪਰਦੇ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਦੋ ਹੰਸ—ਮਿਤਰ—ਮਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਦਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਥੀ। ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਹੰਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸੰਸਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਦਾ, ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਔਰਤ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਔਰਤ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਹਾਲ ਇਹ ਸੀ: ਪੰਜ ਬਾਗ, ਨੌਂ ਦਰਵਾਜੇ, ਇੱਕ ਰਖਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਕਮਰੇ, ਛੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਪੰਜ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ। ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਹਨ, ਨੌਂ ਦਰਵਾਜੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਨ, ਪਚਨ ਅੱਗ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਕਮਰੇ ਹਨ, ਪਰਿਵਾਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਉਹ ਖੁਦ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ, ਉਸ ਹੰਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਛੂਹਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮਗਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਖੋ ਗਈ। ਇਸ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਹੰਸ ਐਸੇ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਹਾਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਨ Vidarbha ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਨ ਇਹ ਨਾਇਕ ਉਸ ਦਾ ਮਿਤਰ, ਨ ਉਹ ਪੁਰੰਜਨੀ ਦਾ ਪਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਨੌਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਮਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਰਦ ਅਤੇ ਸਤਵਤੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਦੋਵਾਂ ਝੂਠ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਹੰਸ ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਪਰੀਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੂੰ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੈਂ; ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਰਤਾ ਭੀ ਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਵੇਖਦਾ, ਪਰ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਦੋ, ਐਸਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਭਾਵ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨ ਦਾ ਹੰਸ, ਦੂਜੇ ਹੰਸ ਵੱਲੋਂ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਹਾਲ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ; ਇਸ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੋਈ ਯਾਦ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਹੇ ਬਰਹਿਸ਼ਮਤ, ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਪਰੋक्ष ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਪਰੋਖਤਾ ਵਿਚ ਹੀ ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਭਗਵਾਨ, ਸ਼ਰਦ ਰੁਤ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ, ਜੈਸਮਿਨ ਦੇ ਖਿਲੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰਸ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਚੰਦ, ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਨਰਮ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਬੀ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਚੰਦ ਦੀ ਮੰਡਲ, ਲੋਟਸ-ਮੁਖ ਵਾਂਗ, ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਨਾਲ ਨਵੀਨ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਨਰਮ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮਿੱਠਾ, ਮੋਹਕ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਉਹ ਗੀਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਧਾਈ, ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਡੇ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡਲ ਝੂਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੁੱਧ ਦੋਹਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੂਲੇ ਤੇ ਦੁੱਧ ਪਿਆ ਛੱਡ ਕੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਚਲ ਪਈ। ਕੁਝ ਨੇ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਕੁਝ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੁਕ ਕੇ ਖੁਰਾਕ ਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਕੁਝ ਪਤੀ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਦਿੰਦੇ ਦਿੰਦੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਅਧੂਰੇ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲ ਪਈ। ਕੁਝ ਨੇ ਲੇਪ ਲਾ ਰਹੀਆਂ, ਕੁਝ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਜਾ ਰਹੀਆਂ, ਪਹਿਨਾਵਾ ਤੇ ਗਹਨੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਈਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਤੀ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਰੋਕਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਗੋਵਿੰਦ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਰੋਕੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੀਆਂ, ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਕੁਝ ਗੋਪੀਆਂ, ਘਰ ਛੱਡਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥ, ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ; ਪਰ ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅਸਹਿ ਦੁਖ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨੇ ਸਾਰਾ ਅਸ਼ੁਭ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ; ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਅਚਲ ਭਗਵਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਸ ਆਨੰਦ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਅਵਾਗਮਨ ਮਿਟ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਤ-ਚਿੱਤ-ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਬੰਧਨ ਮੁਕ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਬੋਧਵਾਨ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਹਾਉਂ ਕਿਵੇਂ ਰੁਕ ਗਿਆ? ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਟ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ; ਜੇਕਰ ਹ੍ਰੀਕੇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ? ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਰਮਾਤਮਾ—ਅਟੱਲ, ਅਪਾਰ, ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਡਰ, ਲਗਾਵ, ਏਕਤਾ ਜਾਂ ਮਿਤਰਤਾ ਹਰਿ ਵੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਇਸ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸਾਰੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈਆਂ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ—ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਕਤਾ—ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਣੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਵਤੀ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਵੇਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਵ੍ਰਜ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਆਈਆਂ ਹੋ? ਇਹ ਰਾਤ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ; ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਜਾਓ, ਹੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ, ਤੇ ਪਤੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਨਣ, ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਹਵਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈ ਲਿਆ; ਹੁਣ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਵਾਛਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਓ। ਅਥਵਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਗੂੜ੍ਹਾ ਲਗਾਵ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹੋ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਈਆਂ ਹੋ; ਇਹ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਆਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਹੈ—ਪਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੇਵਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ। ਭਾਵੇਂ ਪਤੀ ਬੁਰਾ ਹੋਵੇ, ਨਸੀਬੋਂ ਮਾਰਿਆ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਮੰਦੀ ਅਕਲ, ਬਿਮਾਰ ਜਾਂ ਗਰੀਬ, ਪਰ ਜੋ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਨਹੀਂ। ਉੱਚੀ ਔਰਤ ਲਈ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ—ਨ ਆਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ, ਨ ਆਦਰ, ਸਿਰਫ਼ ਨਿੰਦਾ, ਤਕਲੀਫ਼, ਡਰ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਨਕਾਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਣਨ, ਵੇਖਣ, ਧਿਆਨ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਸਰੀਰਕ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਵਾਲਣਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਰਦੇ, ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁਲਦੀ ਹੈ।