ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਪੁਰੰਜਨੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਮਿਰਗੀ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਬੇਸਾਥੀ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੋਦੀ ਹੈ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਦਬਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਸਾਫ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਕਾਰਦੀ ਹੈ: “ਉਠੋ, ਉਠੋ, ਰਾਜਾ ਰਿਸ਼ੀ! ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੋਰਾਂ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਉਪਦ੍ਰਵੀਆਂ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਪਈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਉਹ ਰੋਈ ਤੇ ਅੰਸੂਆਂ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਚਿਤਾ ਬਣਾਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਂਦਿਆਂ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿੱਤਰ, ਇੱਕ ਆਤਮ-ਜਾਗਰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ? ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮਿੱਤਰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਦੇ ਘੁੰਮਦੀ ਸੀ? ਕੀ ਤੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਮਿੱਤਰ, ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਅਣਜਾਣ ਸਾਥੀ ਸੀ? ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗ ਗਈ।” “ਮਹਾਨੇ, ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਸੀ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਈ, ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਕ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ। ਤੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਥਾਂ ਵੇਖੀ: ਪੰਜ ਬਾਗ, ਨੌਂ ਦਰਵਾਜੇ, ਇੱਕ ਰਖਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਕਮਰੇ, ਛੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਪੰਜ ਮੰਡੀ, ਤੇ ਪੰਜ ਰੂਪ—ਇਹ ਔਰਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।” “ਪੰਜ ਇੰਦਰੀ ਵਿਸ਼ੇ ਸੁਖ ਹਨ; ਨੌਂ ਦਰਵਾਜੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਹਨ; ਪਚਾਏ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇ ਭੋਜਨ ਕਮਰੇ ਹਨ; ਪਰਿਵਾਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਮੰਡੀ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਤੱਤ-ਸਭਾਵ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਇਆ, ਪਰ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਤੇ ਸੁਣਨ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ; ਉਸ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਪਾਈ।” “ਤੂੰ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਧੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਇਹ ਨਾਇਕ ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਤੂੰ ਪੁਰੰਜਨੀ ਦਾ ਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਨੌਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਬਣਾਈ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਰਦ ਤੇ ਸੁਭਾਵੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਸਮਝਦੀ ਹੈਂ; ਦੋਵੇਂ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਹੰਸ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।” “ਮੈਂ ਹੀ ਤੂੰ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ—ਇਹ ਸਮਝ, ਮਿੱਤਰ; ਗਿਆਨੀ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਤਾ ਭੀ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੇਖਦਾ, ਪਰ ਦਰਪਣ ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਦੋ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਡੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨ ਦਾ ਹੰਸ, ਦੂਜੇ ਹੰਸ ਵੱਲੋਂ ਜਗਾਉਂਦਾ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਯਾਦ ਮੁੜ ਪਾ ਲਈ। ਹੇ ਬਰਹਿਸ਼ਮਤ, ਇਹ ਰੂਹਾਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਰੋक्ष ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਿਤਾ, ਪਰੋਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ, ਜਸਮੀਨ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਸ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਚੰਦ, ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਹੌਲੇ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਪੂਰਬ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਲੀ ਦੇਣ ਲੱਗਾ; ਉਹ ਉਗਿਆ, ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਸਾਫ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਆਵੇ। ਚੰਦ ਦੇ ਗੋਲ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲ ਨਵੀਂ ਗਊਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਦੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਨੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮਧੁਰ ਤੇ ਮੋਹਕ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਉਹ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤਰਸ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ, ਉੱਥੇ ਆ ਗਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਝੂਮਦੇ ਕਣ ਝੂਮਦਾ, ਖੜਾ ਸੀ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਦੁੱਧ ਕਢਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਰਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ, ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਦੁੱਧ ਚੁਲ੍ਹੇ ਤੇ ਪਿਆ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾ ਪਿਲਾਇਆ। ਕੁਝ ਨੇ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਛੱਡਿਆ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਉੱਠ ਗਈਆਂ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਅੰਗ ਮਲਦੇ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਪੈਂਦੇ, ਕੁਝ ਨੇ ਲਿਪਸਟਿਕ ਲਾਉਂਦੇ, ਆਪਣੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵਿਗਾੜੇ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਸ ਦੌੜੀਆਂ। ਕਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਪਰ ਗੋਵਿੰਦਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੋਕੀਆਂ ਨਾ ਜਾ ਸਕੀਆਂ। ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਕਈ ਗੋਪੀਆਂ, ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਨਾ ਸਕੀਆਂ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀਆਂ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਬੰਦ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅਸਹਿ ਦੁਖ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਭਾਵ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ; ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਸ ਆਨੰਦ ਨਾਲ, ਸਾਰੀ ਬਿਪਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ—even ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ—ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੁਰੰਤ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਇਸ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨਿਆ, ਬ੍ਰਹਮ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਟ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ; ਜੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਮੁਕਤ ਹੋਣਗੇ!” “ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ—ਅਟੱਲ, ਅਣਮਾਪ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ—ਸਵੈ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।” “ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਡਰ, ਮਮਤਾ, ਏਕਤਾ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਤਾ ਹਰੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਇਸ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।” ਜਦ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈਆਂ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਕਤਾ, ਮੋਹਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਈਆਂ, ਦੱਸੋ।” “ਇਹ ਰਾਤ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ; ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਜਾਓ, ਹੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।” “ਤੁਾਡੇ ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ, ਤੇ ਪਤੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਲੱਭ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਦਿਓ।