ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਈ ਲੋਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੇਰੀ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜਪ ਕੇ ਜਾਂ ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਗਿਆਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਮਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਕੌਸ਼ਲ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਨਿਰਫਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਇਕ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਯੋਗ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਬਲਕਿ ਯੋਗ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਅਡੋਲ, ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਇਸਤਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੀ ਹਰਣੀ ਵਾਂਗ, ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ, ਬੇਬਸ ਤੇ ਬਿਨਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ, ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਪਈ: "ਉਠੋ, ਉਠੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ! ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਡੱਕੂਆਂ ਅਤੇ ਬਦਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਰਹੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ; ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਤੇ ਬੇਇੰਤਹਾ ਅੰਸੂ ਵਗਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਲੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਚਿਤਾ ਬਣਾਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਥੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿੱਤਰ, ਜੋ ਆਪ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ? ਇਹ ਕੌਣ ਪਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੂੰ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਮਿੱਤਰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਘੁੰਮਦੀ ਸੀ?" "ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਅਣਜਾਣ ਸਾਥੀ ਸੀ? ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੀ ਗਈ, ਸੰਸਾਰੀ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਹੇ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਦੋ ਹੰਸ ਵਾਂਗ, ਮਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਾਥੀ ਸੀ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵਿੱਛੜੇ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੰਸਾਰੀ ਮਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਈ; ਉਥੇ ਤੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਥਾਂ ਵੇਖੀ।" "ਪੰਜ ਬਾਗ, ਨੌਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਇੱਕ ਰੱਖਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਕਮਰੇ, ਛੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਪੰਜ ਮੰਡੀਆਂ, ਤੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ—ਇਹ ਔਰਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸੁਖ ਹਨ; ਨੌਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਨ; ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਤੇ ਭੋਜਨ ਕਮਰੇ ਹਨ; ਪਰਿਵਾਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਮੰਡੀ ਕਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਅਦਿ-ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ; ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਇਆ, ਪਰ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਉਥੇ, ਤੂੰ ਰਾਮਾ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ, ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਗੁਆ ਬੈਠੀ; ਉਸ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੂੰ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਤੂੰ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਧੀ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਇਹ ਨਾਇਕ ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਤੂੰ ਪੁਰੰਜਨੀ ਦਾ ਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਨੌਂਵੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਮਝਦੀ ਹੈਂ; ਦੋਵੇਂ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਹੰਸਾਂ ਨੇ ਸਾਡੀ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੇਖੀ।" "ਮੈਂ ਤੂੰ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ—ਇਹ ਸਮਝ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ; ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਸਾਡੀ ਵਿਚਕਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਖੋਟ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੇਖਦਾ, ਪਰ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਵਭਾਵ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨ ਦਾ ਹੰਸ, ਦੂਜੇ ਹੰਸ ਵੱਲੋਂ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਗਿਆ; ਉਸ ਸਿੱਧੀ ਕਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਯਾਦ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਹੇ ਬਰਹਿਸ਼ਮਤ! ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਰੂਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਪਰੋਖੀ ਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ, ਖਿੜੇ ਚੰਬੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਯੋਗ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਠੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਪੂਰਵ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ; ਉਹ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਚੰਨ ਦੀ ਗੋਲਾਈ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਨਰਮ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਲਈ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਮੋਹਕ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਉਹ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਾਣੇ, ਉਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਕੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਖੜਾ ਸੀ। ਕੁਝ, ਦੁੱਧ ਦੋਹਦੀਆਂ, ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰ ਪਈਆਂ; ਹੋਰ, ਦੁੱਧ ਚੂਲੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਆਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਦੌੜ ਪਈਆਂ। ਕੁਝ ਖਾਣਾ ਪਰੋਸਦੀਆਂ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਗਈਆਂ; ਕੁਝ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਂਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਈਆਂ; ਹੋਰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਖਾਣਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਹੀ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਕੁਝ, ਸੁਰਮਾ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਸਫਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਹੋਰ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਣੇ ਵਿਗਾੜੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕੋਲ ਦੌੜ ਪਈਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਪਿਉ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਗੋਵਿੰਦ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕੀਆਂ, ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਗੋਪੀਆਂ, ਜੋ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਨਹੀਂ ਸਕੀਆਂ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ; ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅਸਹਿਨ ਪੀੜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੜਪਾ ਦਿੱਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰ ਯਾਤਨਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ; ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਸ਼ੁਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਬਿਪਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ—even ਪ੍ਰੇਮੀ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ—ਜੁੜੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤਮਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਮੁਨਿ! ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪਾਤੀ ਵਾਂਗ ਜਾਣਿਆ, ਨਾ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਂਗ; ਫਿਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਕਿਵੇਂ ਰੁਕ ਗਈ?" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਇਹ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਟ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ; ਜੇਕਰ ਜੋ ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦਾ ਵੈਰੀ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਨੁਰਾਗੀ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।" "ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪਰਮਾਤਮਾ—ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਣਮਾਪ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।