ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਨੋ, ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਪਹਚਾਨਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ—ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਕਰਤਾ—ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਨਾ ਬਾਅਦ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਜੋ ਚੀਜ਼ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਜਸ ਗੁਣ ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਵਿਸ਼ੇ, ਮਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤਰਕ ਨਾਲ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ੰਕਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਉਦਾਸੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨਾ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਹੈ; ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਬੁੱਧਿ ਸਤਵ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਲਨ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਥਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਪਛਾਣੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਉਹ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ, ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਵਿਨाशी ਆਤਮਾ ਸਤਵ, ਰਜਸ, ਤੇ ਤਮਸ—ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਕਾਰਣ—ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤਿ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਪੱਕੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਨ ਤੋਂ ਰਜਸ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ। ਕੁਝ ਝੂਠੇ ਯੋਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਮ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਭਾਗ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਤੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਆਤਮਾ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਵੀ ਅਵਸਥਾ ਆਤਮਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਜੋ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰਕ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵਿਰੋਧੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਣ ਤੇ ਸੁਪਨਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਲਕੀਰ, ਜੋ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਨਾ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ, ਨਾ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਤੇਜਸਵੀ ਸਮਝ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪ-ਚਮਕਦਾਰ, ਅਜੰਮਾ, ਅਣਮਾਪ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਵੱਡਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ; ਇਕੋ ਇਕ, ਜਦ ਬੋਲਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲਣ ਤੇ ਜੀਵਨ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਇਤਨੀ ਹੀ ਹੈ: ਸ਼ੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ; ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪਕੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜ-ਭਾਗੀ ਤੇ ਅਟੱਲ—ਇਹ, ਭਾਵੇਂ ਬੇਮਤਲਬ ਹੋਵੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ; ਇਹ ਦਵੈਤ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਯੋਗ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਯੋਗੀ, ਯੋਗ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ, ਆਸਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਅਯਾਮ ਨਾਲ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਤਪ, ਮੰਤਰ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਧਿਆਨ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜਪਣ, ਜਾਂ ਯੋਗ-ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲ ਕੇ ਅਸੁਭ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਗਿਆਨੀ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਤੇ ਸੁਧਰਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਹੁਨਰ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ। ਜੇ ਯੋਗ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਝਦਾਰ ਨੂੰ ਉਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਯੋਗ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਅਡੋਲ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪਿਆਰੀ ਔਰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਗਰਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਡਰ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਛੜੀ ਟੋਲੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ, ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਤੇ ਮਿੱਤਰ, ਰੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਤਨ ਦਬਾ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਪੁਕਾਰਦੀ ਹੈ: "ਉਠੋ, ਉਠੋ, ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ! ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਚੋਰਾਂ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ-ਬਾਹਰਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਅੰਸੂ ਵਗਾ ਦਿੰਦੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚਿਤਾ ਬਣਾਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਸ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਥਿਰ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿੱਤਰ, ਇੱਕ ਆਤਮ-ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀਆਂ ਤੇ ਸਾਂਤਵਾਦੀ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਮਾਸਟਰ!" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਕਿਸ ਦੀ ਹੋ? ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਘੁੰਮਦੇ ਸੀ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਅਣਜਾਣ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ? ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।" "ਹੇ ਉੱਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਮੈਂ ਹੰਸ, ਦੋਸਤ, ਮਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਸਾਥੀ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਮਨ ਨਾਲ ਆ ਗਏ; ਘੁੰਮਦੇ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਥਾਂ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ।" "ਪੰਜ ਬਾਗ, ਨੌਂ ਦਰਵਾਜੇ, ਇੱਕ ਰਖਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਕਮਰੇ, ਛੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਪੰਜ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਤੇ ਪੰਜ-ਭਾਗੀ ਨੈਚਰ—ਇਹ ਔਰਤ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਪੰਜ ਵਿਸ਼ੇ ਸੁਖ ਹਨ; ਨੌਂ ਦਰਵਾਜੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਨ; ਪਚਾਏ ਅੱਗ ਤੇ ਭੋਜਨ ਕਮਰੇ ਹਨ; ਪਰਿਵਾਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ।" "ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਤੱਤ ਨੈਚਰ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ; ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਇਆ, ਪਰ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ, ਤੁਸੀਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਯਾਦ ਤੇ ਸੁਣਨਾ ਭੁੱਲ ਗਏ; ਉਸ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਾਸਟਰ, ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹਾਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਪਹਚਾਨ, ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਹੌਲੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।