ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵਰਨੀ ਗਈ। ਗੰਗਾ, ਗਿਆ, ਕਾਸ਼ੀ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਯਾਗ — ਇਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਵੀ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਪਵਿੱਰਤ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਭਾਗਵਤ ਤੋਂ ਅੱਧੀ ਜਾਂ ਚੌਥੀ ਪੰਤੀ ਪੜ੍ਹ ਲਵੇ। ਵੈਦ, ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ, ਤ੍ਰੈਵਿਦ, ਭਾਗਵਤ, ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ — ਇਹ ਸਭ, ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਸਵੈ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਊ, ਤੇ ਦਵਾਦਸ਼ੀ — ਤુલਸੀ, ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ, ਤੇ ਪਰਮਪੁਰਖ — ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਅੱਧੀ ਜਾਂ ਚੌਥੀ ਪੰਤੀ ਪੜ੍ਹ ਲਵੇ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਨਿਤ ਪਾਠ, ਹਰੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਚਿੰਤਨ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੇ ਗਾਊ ਦੀ ਸੇਵਾ — ਇਹ ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਵਾਣੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਗੋਵਿੰਦ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਭਾਗਵਤ ਕਿਸੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ, ਚਲਾਕ ਮਨ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਰਸ ਨਹੀਂ ਚੱਖਦਾ, ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਗਧੇ ਵਾਂਗ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਲਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੋਝ ਹੈ; ਸਵਰਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤੇ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਗਵਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਕਥਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ ਯੋਗ-ਧਨ ਨੂੰ ਜਤਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੁਣਨ ਲਈ ਕੋਈ ਦਿਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ — ਹਰ ਸਮੇਂ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਹਰ ਸਮੇਂ ਸੁਣਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਸਚਾਈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨਾਲ; ਪਰ ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਅਸਮਰਥਤਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਵਲਣ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਖਾਸ ਕਰ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਅਸਮਰਥਤਾ, ਰੋਗ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਘਟਦੀ ਆਯੁ, ਤੇ ਕਲਿ ਦੀਆਂ ਅਧਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਕਰਕੇ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪਾਠ ਸਿਫਾਰਸ਼ੀ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਤਪ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪਾਠ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪਾਠ ਯੱਗ, ਵਰਤ, ਤਪ, ਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਗ, ਧਿਆਨ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੇਅੰਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੇ, ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਇਹ ਕਥਾ ਵਾਕਈ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ; ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਯੋਗ ਤੇ ਹੋਰ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦਾ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ, ਤਦ ਉਦਧਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।" ਉਦਧਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਵਿਦਾ ਹੋਵੋਗੇ; ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਸੁਣੋ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿਓ। ਹੁਣ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿ ਆ ਗਿਆ; ਮੰਦ ਲੋਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" "ਫਿਰ ਧਰਤੀ, ਭਾਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਗਾਊ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਵੇਗੀ; ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੱਖਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ, ਦਇਆ ਕਰੋ ਤੇ ਨਾ ਜਾਓ; ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਚੇਤਨ ਹੋ।" "ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਭਗਤ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਗੇ? ਨਿਰਗੁਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਕੁਝ ਸੋਚੋ।" ਉਦਧਵ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ: "ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪ ਭਾਗਵਤ, ਹਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਪਾਠ, ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦੱਸੀ ਗਈ; ਇਹ ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਲਈ ਧਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮ ਕਲਿ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ, ਅਸੁਭਾਗ, ਪਾਪ, ਤੇ ਇੱਛਾ-ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਤੇ ਵੱਸਣ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੋਰ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਾਇਆ ਛੱਡਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪਾਠ ਹੀ ਨਿਯਮਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਧਰਮ ਨਾਗ-ਸ੍ਰਵਣ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੋਇਆ — ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਸੁਣੋ।" ਭਕਤੀ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ: "ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਗੋਵਿੰਦ, ਹਰੇ, ਮੁਰਾਰੀ, ਨਾਥ।" ਸਭਾ ਨੇ ਦਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਈ, ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ; ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਆਈ ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ? ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਹੁਣ ਕਥਾ ਦੇ ਸਰਵਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।" ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਕਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਅੱਜ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਭਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮੈਂ ਕਲਿ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਾਂ? ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੱਸਣ।" ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਭਕਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਂਦੀ ਹੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸਚਾ ਨਾਲ ਵੱਸੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਭਗਤਾਂ, ਭਕਤੀ, ਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪਾਠ ਦਾ ਰੂਪ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਟਿਕ ਗਿਆ।