ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਨੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੋਪ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਲਿਜਾਏ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਉਥੇ, ਜਿਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕ੍ਰੂਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਲੋਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਸਥਾਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਨੰਦ ਆਦਿਕ ਗੋਪ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਪੂਰਨ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਦਸਮੇ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੇ ਅਠਾਈਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ—ਉਹ ਗ੍ਰੰਥ ਜੋ ਮਹਾਨ ਹੰਸ-ਸਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਤਪ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਤਰਕ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਾਰਣ ਸਮੇਤ, ਓਹੀ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ, ਜੋ ਆਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸੋਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ। ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਕਾਰਣ, ਫਲ ਤੇ ਕਰਤਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਜਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਜੋ ਚੌਥਾ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਨਾ ਬਾਅਦ, ਨਾ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਨਾਂ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਓਹੀ ਅਸਲ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਰਜੋ ਗੁਣ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਣ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਅਨੇਕਤਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਮਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਾਂਗ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਬੰਦਾ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ, ਵਿਰੋਧੀ ਮਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨਾ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਦੈਤ, ਨਾ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ; ਮਨ ਸਿਰਫ ਅਹਾਰ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਸਤਵ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ? ਜਾਂ ਜੇ ਉਹ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਕੀ ਹਾਨੀ? ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ, ਚਾਹੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਦ ਉਹ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸਤਵ, ਰਜਸ, ਤਮਸ—ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਣ ਦੇ ਕਾਰਣ—ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਪਰ, ਫਿਰ ਵੀ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤਿ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਰਜਸ ਦੀ ਮੈਲ ਮਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਕਈ ਝੂਠੇ ਯੋਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਕਾਂ ਨੇ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ, ਪਿਛਲੇ ਆਦਤ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫਿਰ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਮ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ ਜਾਂ ਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਬੈਠਾ, ਤੁਰਦਾ, ਲੇਟਿਆ, ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ—ਜਿਹੜੀ ਅਵਸਥਾ ਆਤਮਾ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਜੋ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਉਲਟ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਉਸਨੂੰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਸੁਪਨਾ ਉਠਣ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਰੀਤ, ਜੋ ਅਵਿਦਿਆ ਕਰਕੇ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ, ਸਿਰਫ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਨਾ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ, ਨਾ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੂਰਜ ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਤੇਜ਼ ਵਿਵੇਕਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਆਪ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ, ਅਜਨਮੀ, ਅਪਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ; ਇਕੋ ਇਕ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਬੋਲਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਇਨੀ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਚ ਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਵਿਰੋਧ ਪਕੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ, ਭਾਵੇਂ ਅਰਥਹੀਣ ਹੋਵੇ, ਸਿਰਫ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ; ਇਹ ਦੁਇਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਯੋਗੀ ਦਾ ਯੋਗ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਪਜੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਯੋਗ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਆਸਨਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਨਾਲ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਤਪ, ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜਪ ਕੇ ਜਾਂ ਯੋਗ ਦੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਅਸੁਭ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਥਿਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਹੁਨਰ ਵਧਾਈ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ। ਜੇ ਯੋਗ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਯੋਗ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਇਹ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਘਨਾਂ ਤੋਂ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਇਸਤਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਦਿਲ ਨਾਲ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਗਣੀ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ, ਬੇਬਸ ਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਲਿਆ ਕੇ ਰੋ ਪਈ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਨੇ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੀ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰ ਉਠੀ। "ਉਠੋ, ਉਠੋ, ਰਾਜਾ! ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਡਾਕੂਆਂ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਬਾਹਰਲਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੰਦਿਆਂ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ; ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਉਹ ਬੇਇੰਤਹਾ ਹੰਜੂ ਵਗਾ ਬੈਠ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਚਿਤਾ ਬਣਾਈ, ਪਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਾ ਕੇ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਥੇ, ਉਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿਤ੍ਰ, ਇੱਕ ਆਤਮ-ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ? ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਦੇ ਘੁੰਮੀ ਸੀ?" "ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਮਿੱਤਰ, ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅਣਜਾਣ ਸਾਥੀ ਸੀ? ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੀ ਗਈ, ਸੰਸਾਰੀ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਹੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਹੰਸ ਸੀ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸੀ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਾਡੀ ਵੱਖ-ਵੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੰਸਾਰੀ ਮਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ; ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ।