ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਨੰਦ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ—ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋ ਰਹੀ ਅਗਾਧ ਆਦਰ-ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਕਿਆਂ ਵਲ ਮੁੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਮਿਤਤਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਹੜੇ ਗੋਆਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਕੀ ਇਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੀ ਅਸਲ ਅਵਸਥਾ, ਅਸਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਿਖਾਵੇਗਾ?" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ। ਜਗਤ ਦੇ ਲੋਕ, ਮੋਹ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਉੱਚੇ-ਨੀਂਵੇਂ ਰਸਤੇ ਟੋਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਾਗਰ, ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ, ਗੋਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਲੋਕ ਵਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਹਰ ਤਮਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਸੱਚ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੰਤਤਾ—ਇਹ ਹੈ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਦਾ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਜੋਤੀਰੂਪ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਾਧਿ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਲੀਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਵਿਖਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਰੂਰ ਵੀ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਤਿ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਓਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਸਤਕਾਰ-ਸੁਤਿ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਅਠਾਈਂਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ—ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ—ਵਿਚ ਉਤਮ ਹੰਸ ਸਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਤ ਗਿਆਨ ਦੇਂਦੇ ਹਨ: ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਤਪ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਰਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਇਕੋ ਹੀ ਤੱਤ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਹਣੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਹਰ ਨਾਮ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ: "ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਕਾਰਣ, ਫਲ ਤੇ ਕਰਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਜਾਂ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋਣ ਤੇ ਜੋ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਨਾਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ-ਮਾਤਰ ਹੈ; ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।" "ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋ-ਗੁਣ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੈ; ਪਰ ਬ੍ਰਹਮ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਮਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਦਾਸੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਆਤਮਾ ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਨਹੀਂ; ਮਨ ਅਨਾਜ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਸਤ੍ਵ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਹੈ।" "ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੂਹ ਸਕਦੀਆਂ ਨੇ, ਜਿਸਦੀ ਅਸਥਾਨਾ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਹੈ? ਜਾਂ ਜੇ ਉਹ ਚੰਚਲ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦੇ।" "ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਤ੍ਵ, ਰਜਸ, ਤਮਸ—ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤਿ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰਜੋ-ਗੁਣ ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।" "ਕੁਝ ਝੂਠੇ ਯੋਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਰੋਕਾਵਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਜੋਰ ਤੇ ਮੁੜ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਮ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।" "ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਭਾਗ ਦੇ ਹੇਠਾਂ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਨੰਦਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਚਾਹੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਬੈਠਾ, ਤੁਰਦਾ, ਸੁੱਤਾ, ਕੁਝ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ—ਆਤਮਾ ਜਿਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ, ਜੇ ਮਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਉਲਟ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਉਸਨੂੰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਸੁਪਨਾ, ਜਾਗਣ ਤੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰੀਖਣ ਨਾਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਨਾਂ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ।" "ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੂਰਜ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਤੀਖੀ ਵਿਵੇਕ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਆਪ-ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮਾ, ਅਪਾਰ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਇੱਕੋ-ਅਦਵਿਤੀਯ, ਜਦੋਂ ਬੋਲੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਧੀਨ ਬੋਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਚਲਦੇ ਹਨ।" "ਆਤਮਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਹੈ: ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਚ ਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ; ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਪੰਜ-ਭੇਦ ਵਿੱਚ, ਅਟੱਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—even if it is meaningless—ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਡਿਆਈ ਹੈ; ਐਸਾ ਦੁਇਤ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਸ ਯੋਗੀ ਦਾ ਯੋਗ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੋਕਾਵਟਾਂ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਕੁਝ ਲੋਕ ਯੋਗ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨਾਲ, ਆਸਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਕੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਤਪ, ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਰੋਕ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਕੁਝ ਮੇਰੀ ਧਿਆਨ-ਧਾਰਨਾ, ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਜਾਂ ਯੋਗ-ਆਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਕੁਝ ਗਿਆਨੀ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਪਰ ਇਹ ਹੁਨਰ ਮਾਣਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਯਤਨ ਫਲਰਹਿਤ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦਾ ਫਲ।" "ਜੇ ਯੋਗ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਯੋਗ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਯੋਗੀ, ਜੋ ਇਹ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਨੰਦਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਇਸਤਰੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਟੰਬ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੀ ਹਰਣੀ।" "ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਹੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਲਿਆ ਕੇ ਰੋ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਿਨੇ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਪੁਕਾਰਦੀ ਹੈ।" "ਉਠੋ, ਉਠੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ-ਰਿਸ਼ੀ! ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਡਾਕੂਆਂ ਅਤੇ ਵਿਧਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਉਹ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।