ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਗਵਤ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਮਾਇਆ ਜਾਂ ਜਗਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇਖਾਉ। ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲੈ ਜਾਓ। ਮੇਰੀ ਭੁੱਲ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨੰਦ ਬਾਬਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਹੋ ਰਹੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੋਪ ਅਤੇ ਗਵਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕਤਾ ਸੀ, ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਕੀ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੀ ਸੂਖਮ ਗਤੀ (ਅਸਲ ਥਾਂ) ਵਿਖਾਵੇਗਾ?” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਅਗਿਆਨ, ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਰਸਤੇ ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਰੀ, ਗਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਜੋਕੇ ਲੋਕ—ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਸੱਚ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਨੰਤਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਲੀਨਤਾ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੋਵਰ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਡੁੱਬਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਅਕਰੂਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਵਾਲ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤਿ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਵੈਦਿਕ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਤਪ, ਪ੍ਰਤੱਖਤਾ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਤਰਕ—ਇਹ ਸਭ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੁਰੂ-ਅੰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂ-ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ! ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਕਾਰਨ, ਫਲ ਅਤੇ ਕਰਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ, ਨਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਨਾਂ ਹੈ; ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਜੋ ਚੀਜ਼ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋ ਗੁਣ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿੱਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤਰਕ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਮਤਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਨੰਦਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਲੋਂ ਅਸਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨਾ ਤਾਂ ਪਿੰਡ (ਪ੍ਰਿਥਵੀ) ਦੇ ਬਣੇ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਨਾ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਹੈ। ਮਨ ਸਿਰਫ ਅਹਾਰ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਸਤਵ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੂਹ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ? ਜਾਂ, ਜੇ ਉਹ ਖਲਲ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ, ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦੇ ਜਦ ਉਹ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਨਾਲ ਅਲੱਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਵਿਨਾਸੀ ਆਤਮਾ ਸਤਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ—ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ—ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰੁਲਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਜੋ ਗੁਣ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਰਗ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਝੂਠੇ ਯੋਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਦਤ ਨਾਲ ਫਿਰ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ। ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਭਾਗ ਦੇ ਵੱਸ। ਪਰ ਗਿਆਨੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਲਾਲਸਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਨੰਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਲੇਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਕੁਝ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਮਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵੇਖੇ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਉਲਟ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਉਸਨੂੰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਣ ਤੇ ਸੁਪਨਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਜੋ ਸੰਸਕਾਰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਨਾ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਨੇਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪ-ਚਾਨਣ, ਅਜਨਮਾ, ਅਪਾਰ ਆਤਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਭ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਬੋਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਮੋਹ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਚੀਜ਼ ਨਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹੋ ਕੇ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਦਵੈਤਤਾ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਯੋਗੀ ਦਾ ਯੋਗ ਅਜੇ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉੱਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਘਨਾਂ ਨੇਕੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਯੋਗ ਦੀ ਧਿਆਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਆਸਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਨਾਲ, ਹੋਰ austerity, ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਜਪ ਜਾਂ ਯੋਗ-ਆਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਅਸੁਭ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਹੁਨਰ ਵਧਾਈਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਯਤਨ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦਾ ਫਲ। ਜੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਯੋਗ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਇਹ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਘਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ, ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਿਆਰਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਰਧ ਦੇ ਅਠਾਈਂਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਇਹ ਅੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਹੰਸ ਰੂਪੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹੈ।