ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਭਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਬਿਆਨ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ! ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਿਤ ਭਗਵਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਭਗਵਤ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਤਾਂ ਗੰਗਾ, ਨਾ ਗਯਾ, ਨਾ ਕਾਸੀ, ਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਨਾ ਪ੍ਰਯਾਗ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਭਗਵਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉੱਚਤ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਭਗਵਤ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸ਼ਲੋਕ ਜਾਂ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰੋ। ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ, ਤ੍ਰੈਵਿਦ, ਭਗਵਤ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਰਾਂ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗnihōtra, ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ, ਅਤੇ ਦਸਮੀ—ਇਹ ਵੀ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਤੁਲਸੀ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ-ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਗਵਤ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਗਵਤ ਦਾ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਤ ਦਾ ਨਿੱਤ ਪਾਠ, ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਭਗਵਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੋਵਿੰਦ ਉਸਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਵਾਲਾ ਭਗਵਤ ਕਿਸੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ, ਮਕਾਰੀ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਰਸ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਗਧੇ ਵਰਗਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਜਨਮ-ਕਲੇਸ਼ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਭਾਗ ਵੀ ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਲਾਸ਼ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਝੂਠਾ ਭਾਰ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਸੰਚੈ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ! ਇਸ ਯੋਗ-ਰੂਪ ਖਜਾਨੇ ਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਕੋਈ ਦਿਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ—ਜਦ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ, ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ ਹਰ ਸਮੇਂ ਸੁਣਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਅਸਮਰਥਤਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਚਲਪਟਤਾ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਦীক্ষਾ ਆਦਿ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੀ ਭਗਵਤ ਕਥਾ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਇਆ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਨਾ ਹੋਣ, ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਆਯੁ ਦੇ ਘਟਣ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਟੀਆਂ ਵਧਣ ਕਰਕੇ, ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਤਪ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣਵਾਈ ਯਜਨਾ, ਵਰਤ, ਤਪ ਅਤੇ ਤੀਰਥ—ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਗ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ—ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੇਅੰਤ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕਥਾ ਤਾਂ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਯੋਗ ਆਦਿ ਰਾਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ?” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ, ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ। ਉਦਧਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਸੁਣੋ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿਓ। ਹੁਣ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕ ਵਧਣਗੇ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਬੁਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ, ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਹੋਕੇ, ਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲਵੇਗੀ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਖਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ! ਦਇਆ ਕਰੋ, ਤੇ ਨਾ ਜਾਓ; ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਗੁਣ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਏ ਹੋ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਚੇਤਨ ਹੋ। ਤੇਰੀ ਅਣਹੋਣੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਗੇ? ਨਿਰਗੁਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਔਖੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੋਚੋ।’ ਉਦਧਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਤੀਰਥ ਤੇ ਸੋਚਿਆ, ‘ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?’ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨੂੰ ਭਗਵਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਤ ਮਹਾ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪ ਭਗਵਤ, ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸੁਣਨ, ਪਾਠ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੀ ਭਗਵਤ ਕਥਾ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮ ਦੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ, ਅਪਸ਼ਕੁਨ, ਪਾਪ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਔਖਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੋ। ਇਸ ਲਈ ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੀ ਕਥਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਜਦੋਂ ਨਾਗਸ਼੍ਰਵਣ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਧਰਮ ਉਘਾੜਿਆ, ਤਦ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ! ਭਕਤੀ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ‘ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਗੋਵਿੰਦ, ਹਰੇ, ਮੁਰਾਰੀ, ਨਾਥ’ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਥੇ ਆ ਗਈ। ਸਭਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਭਗਵਤ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਗਹਣੇ ਪਾ ਕੇ, ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ। ਉਦੋਂ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਇਹ ਹੁਣ ਕਥਾ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।’ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਤ ਦੀ ਮਹਾਤਮਿਆ, ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ, ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।