ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰਾ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਖੇਤ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਰਭਰ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਦਾ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਭਗਵਾਨ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਲਈ, ਕੁਝ ਚੀਜ਼ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਗੋ-ਮਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਤਾਵਾ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੜੇ। ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜਨ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਵਰੁਣ ਦੇ ਦਾਸ, ਜੋ ਅਸੁਰ ਸੀ, ਨੇ ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜੇ ਸੀ। ਗੋਪਾਂ ਨੇ ਜਦ ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਚੀਕ ਪਏ: “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਰਾਮ!” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ, ਵਰੁਣ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ। ਵਰੁਣ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅੱਜ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਹ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਇਆ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਣਜਾਣੇ, ਮੇਰੀ ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਦਿਓ। ਹੇ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਓ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੇ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸਿਆ। ਗੋਪਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ: “ਕੀ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੁਖਮ ਗੰਤਵ ਵਿਖਾਏਗਾ?” ਭਗਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚੀ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਅਗਿਆਨ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਰਾਹ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਮੰਜਿਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਰੀ ਨੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਵਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਸਤ, ਗਿਆਨ, ਅਨੰਤ—ਬ੍ਰਹਮ, ਸਦੀਵੀ ਚਮਕ—ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਗੁਣਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ 'ਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੁਬੋਇਆ ਤੇ ਉੱਠਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਲੋਕ ਵਿਖਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਵੀ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੰਦਾ ਤੇ ਹੋਰ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਰਾਹਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਰਧ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦਾ ਅਠਾਈਂ ਚੈਪਟਰ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਹੰਸ-ਸਰੂਪ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰੰਥ। ਜਾਣੋ, ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਤਪ, ਪ੍ਰਤੱਖ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਰਕ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਾਰਣ-ਭਾਵ ਵੀ, ਉਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਹੈ—ਕਾਰਣ, ਫਲ ਤੇ ਕਰਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੇ, ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ, ਨਾ ਪਿੱਛੋਂ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਨਾਂਵ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ। ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਰਾਜਸ ਗੁਣ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਵਿਸ਼ੇ, ਮਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਪਸ਼ਟ ਤਰਕ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ, ਵਿਰੋਧੀ ਮਤਾਂ ਨੂੰ refute ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਆਤਮ-ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਓ, ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਅਲਗ ਰਹੋ। ਆਤਮਾ ਨਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਣੇ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਨਾ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਪਵਨ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਹੈ; ਮਨ ਸਿਰਫ ਅਨ, ਬੁੱਧੀ ਸਤਵ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਛਾਣੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਜਾਂ ਜੇ ਉਹ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੀ ਨੁਕਸ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ, ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਦ ਉਹ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਵਨ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਸਤਵ, ਰਾਜਸ, ਤਮਸ—ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣ—ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜਸ ਦੇ ਮਲ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਝੂਠੇ ਯੋਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਰੋਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਫਿਰ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ। ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ ਜਾਂ ਭਾਗ ਦੇ ਵਲੋਂ; ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਖੜਾ, ਬੈਠਾ, ਤੁਰਦਾ, ਲੈਂਦਾ, ਛੱਡਦਾ ਜਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੋਵੇ—ਆਤਮਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਮਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਵਾਸਤਵਿਕ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰਕ ਨਾਲ ਉਲਟ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਉਸਨੂੰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਣ 'ਤੇ ਸੁਪਨਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਲਹਿਰ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਿਰਫ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਨਾ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਤੇਜ਼ੀ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ, ਆਪ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ, ਅਜਨਮਾ, ਅਸੀਮ, ਸਭ ਦਾ ਮਹਾਨ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਇਕੋ-ਇਕ, ਜਦ ਬੋਲ ਚੁਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਬੋਲ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਚਲਦੇ ਹਨ।