ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਦੇ ਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਵਗੈਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਵਿਅਪਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਚਾਹੇ ਵੈਦਿਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਤੰਤਰਕ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਚਾਹੀਦੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਪੂਜਾ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਲਈ ਸੁਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਲਗਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰਾ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਖੇਤ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਲੋਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਨਿਰਭਰ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੇਵੇ ਹੋਏ ਦਾਨ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਸਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਗੋ-ਮੂਤ੍ਰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਤਾ, ਤੱਤ ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਪਾਈ, ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਾਰੀਕ ਨੂੰ ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਬਾਰਵੀਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਗਏ। ਵਰੁਣ ਦੇ ਇਕ ਦਾਸ, ਜੋ ਅਸੁਰ ਸੀ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਨੰਦ ਜੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਗਵਾਲਾ ਲੋਕ, ਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਰਾਮ!' ਪਕਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਨੇ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਬਲੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਹਰਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਨੇ ਵੱਡੀ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੇ ਮਹਾ-ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅੱਜ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਹ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਜਿੱਥੇ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸੁਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਅਣਜਾਣੇ, ਆਪਣੀ ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ।" "ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ। ਹੇ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਓ।" ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਨੰਦ ਜੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਅਸਧਾਰਣ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਗਵਾਲਾ ਲੋਕ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ੁਕ, ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ: "ਕੀ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਤਮ-ਲੋਕ ਦਿਖਾਏਗਾ?" ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ, ਅਗਿਆਨ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਉੱਚ-ਨੀਚ ਰਸਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਗੰਤਵ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਰੀ ਨੇ ਗਵਾਲਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲੋਕ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਇਆ। ਉਹ ਸਤ, ਗਿਆਨ, ਅਨੰਤ—ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਸਦੀਵੀ ਚਮਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤਬ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਕੱਢ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਲੋਕ ਦਿਖਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਰੂਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਰਵੋਤਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਭਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰੀ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਅਠਾਈਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ, ਮਹਾ-ਹੰਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਤਪ, ਪ੍ਰਤ्यक्ष, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਤਰਕ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਵੀ, ਉਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਬਣਾਇਆ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਕਾਰਣ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਕਰਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਚੌਥਾ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂਵ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਰਜਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਰੂਪ-ਬਦਲੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ, ਖੁਦ-ਚਮਕਦਾ, ਅਜਬ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਜੋਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਵਿਸ਼ੇ, ਮਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਪਸ਼ਟ ਤਰਕ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਵਿਰੋਧੀ ਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ 'ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਖਤਮ ਕਰਕੇ, ਸੁਖੀ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਣੇ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਨਾ ਦੇਵ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਹਵਾ, ਨਾ ਪਾਣੀ, ਨਾ ਅੱਗ; ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਸਤਵ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ; ਜੇ ਉਹ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਗਲਤ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ, ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਦ ਉਹ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਅਵਿਨਾਸੀ ਆਤਮਾ ਸਤਵ, ਰਜਸ, ਤਮਸ—ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ-ਚਕਰ ਦੇ ਕਾਰਣ—ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤਿ ਤੱਕ ਰੋਕੀ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਗਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਮਨ ਦੀ ਰਜਸ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਝੂਠੇ ਯੋਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਆਏ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੇ ਰੋਕਿਆ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਆਦਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੁੜ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਮ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ। ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਕੁਝ ਕਾਰਣ ਜਾਂ ਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਛੱਡਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਵੀ ਅਵਸਥਾ ਆਤਮਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰਕ ਨਾਲ ਉਲਟ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਣ 'ਤੇ ਸੁਪਨਾ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।