ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਕ ਭਗਤ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਕਰ ਕੇ, ਲੱਕੜ ਦੇ ਹੋਮ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਘੀ ਵਿਚ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਘੀ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੋਮ ਸਮੱਗਰੀ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਨਮਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਜਪ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਚੀ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿ਷ਵਕਸੇਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਨ ਆਦਿ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਨ, ਸਤਿਕਾਰ, ਨੱਚਣ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਤੇ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ, ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਭਜਨ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, 'ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਪ੍ਰਭੂ' ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਸਟਾਂਗ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ, ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਾਹੀਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਚਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੂਜਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਰਤੀ ਦੀ ਲੋਟ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਮ ਜੋਤ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ, ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਭਾਵਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਸਰਵ-ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਰਸਤੇ—ਵੇਦ ਅਤੇ ਤੰਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ—ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀ ਹੋਈ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਢਿੱਲੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਵੇ; ਉਥੇ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਲਗਾਏ ਜਾਣ। ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰਾ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਦਿਨ, ਖੇਤ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਭੇਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਗੋਬਰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਤਾ, ਤੱਤ ਅਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਲਈ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਕ ਵਾਰੀ, ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਇੱਕ ਦਾਸੁਰ ਨੇ, ਜੋ ਅਸੁਰ ਸੀ, ਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉਲੰਘੀ ਗਈ। ਗੋਪਾਲਾਂ ਨੇ, ਜਦ ਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰਿਆ, 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਰਾਮਾ!' ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਮਝ ਲਈ ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਓਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਜਦ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਸੋਹਣੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ। ਵਰੁਣ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੱਜ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਕਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।' 'ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਹੇ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਜਿਥੇ ਮਾਇਆ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ।' 'ਅਣਜਾਣੇ, ਆਪਣੇ ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ; ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ।' 'ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇਖਾ। ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਪਿਤਾ-ਪ੍ਰੇਮੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਗੋਪਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, 'ਕੀ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਗੁਪਤ ਲੋਕ ਵਿਖਾਵੇਗਾ?' ਭਗਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਅਗਿਆਨ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਗੁੰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਾਗਰ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ, ਗੋਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਹ ਲੋਕ ਵਿਖਾਇਆ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਚ, ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਅਨੰਤ—ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਾਨਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਤਬ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜਦ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹੁਆ ਕੇ ਕੱਢਿਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਦੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕ੍ਰੂਰ ਵੀ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੋਪਾਲ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਭਜਨਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ—ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਤਪ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਰਕ—ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਵੀ, ਉਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ, ਹਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਹੀ ਉਹ ਹਾਂ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਕਾਰਨ, ਫਲ, ਅਤੇ ਕਰਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਉਹੀ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਲੋਂ ਸੱਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਰਜਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਖੁਦ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਫ਼ ਤਰਕ ਨਾਲ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟ ਦੇਵੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਲੋਂ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਆਤਮਾ ਨਾ ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਹੈ; ਮਨ ਸਿਰਫ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਸਤਵ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਰਧ ਦੇ ਅਠਾਈਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਪਰਮ ਹੰਸ ਰੂਪੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਕਹਾਣੀ, ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।