ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਭਗਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਧਿਆਨ ਧਾਰੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੀਲੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਹਥ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ਾਂ ਵਰਗੇ ਪੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰਤਨ ਜੜਿਆ ਮੁਕੁਟ, ਕਲਾਈਆਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੜੇ ਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਭਗਤ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੋਮ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਘੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਹੋਮ ਸਮੱਗਰੀ ਵੀ ਘੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੋ ਕੇ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਭਗਤ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੜ ਮੰਤਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਸਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਬਚੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਨ ਆਦਿ ਮੇਰੇ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਗਾਉਣ, ਭਜਨ, ਨਾਚ, ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਤੇ ਸੁਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਬੋਲੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—"ਮਿਹਰ ਕਰ, ਪ੍ਰਭੂ!"—ਅਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਟ ਕੇ, ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—"ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ, ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਫਾਹੀਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਬਚੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੇ ਉਹ ਪੂਜਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਟ ਨੂੰ ਚਿਰਾਗ ਦੇ ਕੋਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਰਮ ਚਾਨਣ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਧੀ ਜਾਂ ਯੋਗ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਤੰਤ੍ਰ ਦੋਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਏ, ਉਥੇ ਪੂਜਾ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਲਗਾਏ। ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰਾ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਖੇਤ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਨਿਰਭਾਵ ਭਗਤੀ ਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਭੇਟ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਗੋਬਰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਤਾ, ਤੱਤ ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਜੋ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਗਏ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਰੂਪੀ ਵਰੁਣ ਦੇ ਦਾਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਗੋਪਾਲਾਂ ਨੇ ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਚਾਰਿਆ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਰਾਮਾ!" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਹਰਿ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅੱਜ, ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਰਸਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।" "ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਇਆ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ। ਆਪਣੀ ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ। ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇਖਾ। ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸਿਆ। ਗੋਪਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਕੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੀ ਅਸਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਿਖਾਵੇਗਾ?" ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰਿਆ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਅਗਿਆਨ, ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਕੇ, ਉੱਚੇ-ਥੱਲੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਦਇਆਲੁ ਹਰਿ ਨੇ ਗੋਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਵਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਚ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮ, ਸਦਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਿਵਿਰਤੀ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਲੀਨਤਾ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਡੁਬੋ ਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੱਢ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਲੋਕ ਦਿਖਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਰੂਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਨੇ ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਭਜਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਦਸਮੇ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੇ ਅਠਾਈਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਤਪ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਤਰਕ—ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ; ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਾਰਣ ਵੀ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਆਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਣ, ਫਲ ਤੇ ਕਰਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਸੱਚੀ ਹੈ। ਜੋ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਨਾ ਬਾਅਦ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ—ਉਹ ਸਿਰਫ ਨਾਂ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਰਜੋ ਗੁਣ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਵਿਸ਼ੇ, ਮਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਅਸੰਖ ਵਿਰਲਤਾ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।