ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਪਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੋਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਭੋਗ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਪਿਗਲਦੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ, ਚਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੋਹਰ, ਕੰਗਣ, ਕਮਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਹਨ; ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੈ। ਮਨਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਘੀ ਵਿਚ ਭਿੱਜੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਘੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਘੀ ਵਿਚ ਡੁਬੀ ਹੋਈ ਭੇਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਲ ਪੀਣ ਲਈ ਅਤੇ ਬਚੀ ਹੋਈ ਭੋਗ ਦੀ ਭੇਟ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਨ ਆਦਿ ਦੇ ਮੂੰਹ-ਸੁਧਾਰਕ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕਰਤਬ ਗਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰ ਕੇ, ਨਾਚ ਕੇ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅਭਿਨੈ ਕਰ ਕੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਦੱਸ ਕੇ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰ ਕੇ, 'ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਪ੍ਰਭੂ' ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਜੋੜ ਕੇ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, 'ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ! ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਾਂਸਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਭੋਗ ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੇ ਪੂਜਾ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭੋਗ ਨੂੰ ਲੌਟ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ, ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਧਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਰ ਜੀਵ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਵੈਦਿਕ ਜਾਂ ਤੰਤ੍ਰਿਕ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਢਿੱਲੀ ਮੰਦਰ ਬਣਾਓ; ਉਥੇ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਉਤਸਵਾਂ ਲਈ ਸੁਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਣਾਓ। ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰਾ ਲਈ, ਮਹਾਂ ਉਤਸਵਾਂ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਖੇਤ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕਾਰ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਮਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਭੇਟ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਗੋ-ਮੈਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਤਾ, ਤੱਤ ਅਤੇ ਅਨੁਮਤੀ ਦੇ ਲਈ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਵਾਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਬਾਰਵੀਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਵਰੁਣ ਦੇ ਦਾਸ, ਜੋ ਇਕ ਅਸੁਰ ਸੀ, ਨੇ ਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਅਸੁਰਿਕ ਸੀਮਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੋਆਲੇ, ਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਰਾਮ!' ਪukar ਲਗਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਨੇ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾ-ਪੁਰਸ਼ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ। ਹਰਿ-ਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ। ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅੱਜ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਹ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।' 'ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਰਵ-ਆਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ; ਜਿੱਥੇ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਲਪਿਤ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕੋਈ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ।' 'ਅਣਜਾਣੇ, ਆਪਣੀ ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ; ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਵੋ।' 'ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ। ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਪਿਤਾ-ਪ੍ਰੇਮੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਓ।' ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਗੋਆਲੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਤਸੁਕ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, 'ਕੀ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਗਮਨ-ਸਥਾਨ ਵਿਖਾਏਗਾ?' ਉਹ, ਭਗਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਵਿਚਾਰਿਆ। ਲੋਕ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਅਗਿਆਨ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਗਮਨ-ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਦਇਆ-ਮੂਰਤ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਗੋਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲੋਕ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੱਚ, ਗਿਆਨ, ਅਨੰਤ—ਬ੍ਰਹਮ, ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ, ਮਨ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਡੁਬੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਦੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਕਰੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਉਹ ਥਾਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਜੋ ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਤਪ, ਪ੍ਰਤ्यक्ष, ਪਰੰਪਰਾ, ਅਤੇ ਤਰਕ—ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਾਰਣ-ਭਾਵ ਵੀ, ਉਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ, ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਿਆ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ—ਕਾਰਣ, ਫਲ, ਕਰਤਾ—ਵਿੱਚ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵਿੱਛੋੜੇ ਨਾਲ, ਚੌਥਾ ਰੂਪ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਨਾਂ ਹੈ; ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਦੁਆਰਾ ਸਤ੍ਯ ਰੂਪ ਸਥਾਪਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਰਧ ਦੇ ਅਠਾਈਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਪੁਰਾਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ, ਪਰਮ ਹੰਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹੈ।