ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਮਿੱਠੇ ਚੌਲ, ਗੁੜ, ਘਿਉ, ਤਲੇ ਹੋਏ ਪਕੌੜੇ, ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ, ਦਹੀਂ, ਸੁੱਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੇ ਉਪਲਬਧ ਵਿਅੰਜਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਤੇਲ ਲਾਉਣਾ, ਮਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ, ਦਰਪਣ ਵੇਖਣਾ, ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ, ਗੀਤ ਗਾਉਣਾ, ਨੱਚਣਾ ਆਦਿ ਕਰਮ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਧੀਵਤ ਅੱਗ ਦੇ ਹਵਨ ਕੁੰਡ, ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕਾ ਨਾਲ ਅੱਗ ਜਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਥਾਂ ਨੂੰ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਭੇਟ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਪਦਮ ਨਾਲ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਵਰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕਟ, ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਗਣ, ਕਮਰਬੰਦ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਬਾਂਹ-ਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਅਤੇ ਵਣ-ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੂਜਕ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਲੱਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਘਿਉ ਵਿਚ ਭਿੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭੇਟਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਭਾਗਾਂ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਮੁੱਖ ਹਵਨ ਭੀ ਘਿਉ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੋ ਕੇ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੌਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਨੀ ਪੀਣ ਲਈ ਅਤੇ ਉਚੀਤ ਉਚਿਸ਼ਟ ਦੇ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਲਈ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਮੁਖਵਾਸ ਆਦਿ ਭੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ, ਭਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਨੱਚ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਸੁਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੂਜਕ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—"ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਪ੍ਰਭੂ!" ਅਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਟ ਕੇ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ। ਮੈਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਾਹੀਆਂ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰਣ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਜੋ ਕੁਝ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਜਕ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਪੂਜਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਭੇਟ ਨੂੰ ਆਗ ਦੀ ਲੋਅ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ-ਕਦੇ ਭੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਰ ਜੀਵ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਯੋਗ—ਵੇਦਿਕ ਜਾਂ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸੋਹਣੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ ਵੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰਾ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਖੇਤ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕਾਰ ਦੁਆਰਾ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੁਧ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ਼ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਗੋਬਰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਮ, ਤੱਤ ਅਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਗਏ। ਉਥੇ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਦੂਤ, ਜੋ ਅਸੁਰ ਸੀ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਲੰਘ ਗਏ ਸਨ। ਗੋਪਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਚੀਕ ਮਾਰ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਰਾਮਾ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਾਂਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ। ਵਰੁਣ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਰਗ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।" "ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਅਣਜਾਣੀ ਅਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇਖਾਓ। ਹੇ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਨੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਗਵਾਲੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਕੀ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਲੋਕ ਵਿਖਾਵੇਗਾ?" ਭਗਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਅਗਿਆਨ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਾਗਰ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਹ ਲੋਕ ਵਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਸਤ, ਗਿਆਨ, ਅਨੰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਸੀ—ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਵੇਖਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾ ਕੇ ਵਿਖਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਅਕਰੂਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਵਾਲੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਅਠਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦਾ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦਾ, ਹੰਸ-ਸਮਾਨ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਤਪ, ਪ੍ਰਤ्यक्ष, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਰਕ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਵਜੂਦ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਸਮੇਤ, ਉਹੀ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।