ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਦਿਨ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਅਖੰਡ ਚੌਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੋਗ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਚੌਲ, ਗੁੜ, ਘੀ, ਤਲੀਆਂ, ਚੌਲ ਦੀਆਂ ਮਠੀਆਂ, ਦਹੀਂ, ਸੂਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੋਜਨ—ਜੋ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ—ਭਗਵਾਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਤੇਲ ਲਗਾਉਣ, ਮਲਿਸ਼, ਦਰਪਣ, ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਭੋਜਨ, ਪੀਣ, ਗੀਤ ਗਾਉਣ, ਨਾਚਣ ਆਦਿ ਕਰਮ ਪੂਰੀ ਨਿਯਮ-ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਅੱਗ ਦੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਕਮਰਬੰਦ, ਲੱਕੜੀ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਥਾਂ ਨੂੰ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਭੋਗ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰ ਕੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲਗਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਪਦਮ ਨਾਲ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਵਰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮੁਕੁਤ, ਕੰਗਣ, ਕਮਰਬੰਦ, ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਹਨ; ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਘੀ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਭੋਗ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਘੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਮੁੱਖ ਭੋਗ ਘੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਜਪ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੋਗ ਦੇ ਉਚਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਾਨ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ, ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਕੇ, ਨਾਚ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕਰਤਬ ਦਰਸਾ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਨੀਵੇਂ ਭਜਨ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਕੇ, 'ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੋ, ਪ੍ਰਭੂ!' ਕਹਿ ਕੇ, ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਜੋੜ ਕੇ, 'ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਮੈ ਮਰਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ,' ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਉਚਿਸ਼ਟ ਨੂੰ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੇ ਪੂਜਾ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭੋਗ ਨੂੰ ਲਾਈਟ (ਦੀਵੇ) ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਲਾਈਟ (ਪਰਮ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਨੂੰ। ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਗਵਾਨ ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਸਰਵ-ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਵੇਦਿਕ ਅਤੇ ਤੰਤਰਿਕ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਢਿੱਲੀ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰਾ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਖੇਤ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਭੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਗੋਬਰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਤਾ, ਸਰੂਪ, ਅਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਜੋ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਕੱਤਰਾਂ ਦਿਨ ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਦਵੱਤਰਾਂ ਦਿਨ, ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਗਏ। ਉਥੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਦਾਸ, ਇੱਕ ਅਸੁਰ, ਨੇ ਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ, ਅਸੁਰਿਕ ਸੀਮਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਗੋਪਾਂ ਨੇ, ਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਰਾਮ!' ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਅਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਹਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਰੁਣ ਨੇ, ਵੱਡੀ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦਿਆਂ, ਕਿਹਾ: 'ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅੱਜ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਸਤੇ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।' 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਰਵ-ਆਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ।' 'ਅਣਜਾਣੇ, ਮੇਰੀ ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮਾਫ ਕਰਨਾ।' 'ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਦਿਖਾਉ। ਹੇ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਪਿਤਾ-ਪ੍ਰੇਮੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਓ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਕੇ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਗੋਪ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ, 'ਕੀ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਗੰਤਵ ਦਿਖਾਵੇਗਾ?' ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਅਗਿਆਨ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਭਟਕਾਏ ਹੋਏ, ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਟਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕ—ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ—ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੱਚ, ਗਿਆਨ, ਅਨੰਤ—ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਸਾਧੂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਡੁਬੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਲੋਕ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਕਰੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤਿ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਗਏ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਭਜਨਾਂ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਰਧ ਦੇ ਅਠਾਈਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ—ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ, ਉੱਚ-ਕਲਪਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ।