ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਘਵਾਨ ਇੰਦਰ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਮਧੁਰ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੰਭੀਰ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਘਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਯੱਗ ਇਸ ਲਈ ਤੋੜਿਆ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਯਾਦ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮਸਤ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਤਰੀ ਦੇ ਡੰਡਾ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸੁੱਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੁ, ਵਿਅਰਥ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ।" ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਰਭੀ ਗਾਂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਗੋਪਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ! ਤੂੰ ਮਹਾਂਯੋਗੀ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਸਾਡੇ ਅਸਲ ਦੇਵਤਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਇੰਦਰ ਨਹੀਂ। ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਇੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਾਂਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਦੇਵ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਵੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧੂ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾ ਵੰਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ 'ਗੋਵਿੰਦ' ਨਾਮ ਰੱਖ ਕੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੁੰਬੁਰੂ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਆ ਗਏ, ਜੋ ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਕਨਿਆਵਾਂ ਉੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਯਕਾਂ ਨੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਟ ਆਨੰਦ ਛਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਧੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ ਬਿਨਾਂ ਬੀਜਣ ਦੇ ਹੀ ਉੱਗ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਜਗਮਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲੋਂ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਠੋਰ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁರ್ಗਾ, ਵਿਨਾਇਕ, ਵਿਆਸ, ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ, ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕਰੇ। ਜੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੰਦਨ, ਕਪੂਰ, ਕੁੰਗੂ, ਅਗਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਜਲ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਨਾ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ ਵਿਗ੍ਰਹ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸੇਵਾ ਕਰੇ। ਸਵਰਨਘਰਮਣ ਸੂਕਤ, ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼ ਵਿਦਿਆ, ਪੌਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਅਤੇ ਸਾਮਨ ਸੂਕਤ ਆਦਿ ਦੀ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਉਪਚਾਰ ਕਰੇ। ਕਪੜੇ, ਜਨੇਊ, ਗਹਣੇ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਲੇਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਵਿਗ੍ਰਹ ਨੂੰ ਸਜਾਵੇ। ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ, ਆਚਮਨ ਲਈ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਅਖੰਡ ਚੌਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੋਗ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਮਿੱਠਾ ਭਾਤ, ਗੁੜ, ਘੀ, ਤਲੀ ਹੋਈਆਂ ਪੂੜੀਆਂ, ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ, ਦਹੀਂ, ਸੂਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੋਜਨ ਯਥਾ-ਸੰਭਵ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਭੋਗ ਲਗਾਵੇ। ਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ ਤੇਲ ਮਲਣਾ, ਮਲਿਸ਼, ਦਰਪਣ, ਦੰਦ ਮੰਜਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਭੋਜਨ, ਪਾਨੀ, ਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਆਦਿ ਕਰੇ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਜਗਾਏ, ਕੁਸ਼ਾ ਵਿਛਾਏ, ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਨਿਯਮਿਤ ਭੇਟਾਂ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਵਾਲੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਕਮਲ ਰੇਸ਼ਮ ਵਰਗੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕੁਟ, ਕੰਗਣ, ਕੰਧੀ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਅਤੇ ਬਨ-ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਭਾਵਨਾ ਕਰੇ। ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਅਤੇ ਘੀ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭੇਟਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਵੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਘੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਘੀ ਵਾਲੀ ਭੇਟ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ; ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ। ਆਚਮਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਤਾਂਬੂਲ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਮੇਰੇ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾ ਕੇ, ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, ਨੱਚ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਸੁਣਾ ਕੇ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, 'ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਪ੍ਰਭੂ!' ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਾਸਟਾਂਗ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ। ਸਿਰ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇ: 'ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ; ਮੈਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਾਸਾਂ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ।' ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਜੋਂ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੇ ਪੂਜਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭੇਟ ਨੂੰ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਰਮ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਵੇਦਿਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੰਦਰ ਬਣਾਵੇ; ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ ਤਿਆਰ ਕਰੇ। ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਖੇਤ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਅਨਨ੍ਯ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਗੋਬਰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।