ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਆਖਿਆ, “ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਅਹੰਕਾਰਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਰਹੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਹੋ, ਗੁਰੂ ਵੀ, ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸਵੈ-ਸਰੂਪ ਹੋ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਘਵਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਹੈ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਬਦਲੀ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਘਵਨ! ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਯਜਨ ਤੋੜਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਰਹੇ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦੰਡਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਵਸਤੂਆਂ ਖੋ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦਇਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ’ਤੇ ਜਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਮਲ ਕਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਰਹੀ।” ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੁਰਭੀ ਗਾਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਗੋਪਾਲ-ਸਰੂਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਰਾਖਾ ਹੈਂ, ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ। ਸਾਡਾ ਪਰਮ-ਦੇਵਤਾ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਇੰਦਰ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਇੰਦਰ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਾਂਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਆਇਆ ਹੈਂ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੀ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਇਆ, ਤੇ ਇਰਾਵਤ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲਿਆ।” ਇੰਦਰ, ਸਾਥੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾ ਵੰਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਗੋਵਿੰਦ’ ਆਖ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਤੁੰਬੁਰੂ, ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਗਾਂਧਰਵ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਆਏ, ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਇਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ੀ ਸਤਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚੀਆਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਿਰਲ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਅਤਿ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਧਾਰਾ ਛੱਡੀ। ਨਦੀਆਂ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮਧੂ ਵਗਿਆ; ਅਨਾਜ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਬਿਨਾ ਖੇਤੀ ਦੇ ਉੱਗੀਆਂ; ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਦਿੱਤੇ। ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ੀ! ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—even ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਠੋਰ ਸੀ—ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਵਿੰਦ—ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ—ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਦੁਰਗਾ, ਵਿਨਾਇਕ, ਵਿਆਸ, ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਨਮਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਸੰਤ, ਚੰਦਨ, ਕੈਫ਼ਰ, ਕੁੰਕੁਮ, ਅਗਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਜੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਨਘਰਮਨ, ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼-ਵਿਦਿਆ, ਪੌਰੁਸ਼-ਸੂਕਤ ਤੇ ਸਾਮਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਰੀਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਪੜੇ, ਜਨੇਊ, ਗਹਿਣੇ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਉੰਗਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਭਾਵ-ਭਰਿਆ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਸਜਾਵਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਖੁਸ਼ਬੂ, ਫੁੱਲ, ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਭੋਗ—ਇਹ ਸਭ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠਾ ਚਾਵਲ, ਗੁੜ, ਘੀ, ਪਕੌੜੇ, ਚਾਵਲ ਦੀਆਂ ਮਠੀਆਂ, ਹੋਰ ਮਿੱਠੇ, ਦਹਿ, ਸੂਪ ਤੇ ਹੋਰ ਭੋਜਨ, ਜੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ, ਭੇਟ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮਲ੍ਹੇ, ਮਸਾਜ਼, ਆਇਨਾ, ਦੰਦ ਸਾਫ਼ੀ, ਨ੍ਹਾਉਣ, ਭੋਜਨ, ਪੀਣ, ਗਾਇਨ, ਨਾਚ ਤੇ ਹੋਰ ਰੀਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇ ਉਤਸਵਾਂ ’ਤੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਵਨ ਕੁੰਡ, ਕਮਰਪਟਾ, ਲੱਕੜੀ ਤੇ ਵੇਦੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਜਲਾਉਣੀ, ਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਵਸਤੂਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਾ ਪੱਟਾ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮਤ ਭੋਗ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ, ਕਮਲ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ, ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਰਗਾ ਪਹਿਨਾਵਾ—ਇਸ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੁਕੁਤ, ਕੜੇ, ਕਮਰਬੰਦ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਛਾਤੀ ’ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿਨ੍ਹ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਤੇ ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਲੱਕੜੀਆਂ ਤੇ ਘੀ-ਭੀਜੀਆਂ ਸਮਗਰੀਆਂ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਘੀ ਦੀ ਭਾਗ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮੁੱਖ ਹਵਨ ਮੈਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ; ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਨ-ਸੁਪਾਰੀ, ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਬਚੀ ਹੋਈ ਸਮਗਰੀ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਪਾਨ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਾਇਨ, ਵਡਿਆਈ, ਨਾਚ, ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਨਕਲ; ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਣਾਉਣ ਤੇ ਪਲ-ਭਰ ਲਈ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ। ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਭਜਨ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਤੇ ਆਮ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਕਰਕੇ, ‘ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਪ੍ਰਭੂ!’ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਨਾ। ਸਿਰ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਜੋੜ ਕੇ, ‘ਰਾਖਾ ਕਰੋ, ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਮਰਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।’ ਮੈਂ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਭਾਗ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਸਿਰ ’ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੇ ਪੂਜਾ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭੋਗ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਵੱਲ, ਫਿਰ ਪਰਮ ਚਾਨਣ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ। ਜਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ’ਚ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਚ, ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੀਤ ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਵੈਦਿਕ ਤੇ ਤੰਤਰਿਕ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਾਹੀਦੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਪੱਕਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ; ਉਤਸਵ ਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਬਾਗ ਲਾਉਣੇ। ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਪੂਜਾ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਖੇਤ, ਦੁਕਾਨ, ਸ਼ਹਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ। ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧਾਮ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਣਾ। ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ; ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।