ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਆਰੇ ਜੀ, ਇਹ ਜੋ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ—ਭਾਗਵਤ—ਇਹ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪਰਿੱਛਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੁਹਾਣੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ। ਆਓ, ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ, ਜੇਕਰ ਮਨ ਵਿਚ ਉਲਝਣ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਕੇਵਲ ਭਾਗਵਤ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯज्ञ ਅਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ ਵੀ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਹੇ ਤਪਸਵੀਓ, ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਪਾਪ ਇਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਤਾਂ ਗੰਗਾ, ਨਾ ਗਿਆ, ਨਾ ਕਾਸ਼ੀ, ਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਨਾ ਪ੍ਰਯਾਗ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਉਚਾਰੋ। ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਭਾਗਵਤ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਬਰਸ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਕਾਮਧੇਨੁ, ਦੁਆਦਸ਼ੀ, ਤੁਲਸੀ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਭੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪਾਠ, ਹਰੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਮੌਤ ਆਵੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੁਣ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਗੋਵਿੰਦ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਭਾਗਵਤ ਕਿਸੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਕਪਟ ਨਾਲ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਗਧੇ ਵਾਂਗ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਭਾਗ ਵੀ ਨਾ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਹੈ—ਇਹ ਪਰਮ ਦੇਵਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲੀ ਹੈ; ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ ਯੋਗ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਦਿਨ ਦੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਵੇਲੇ ਇਸਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ। ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਅਸਮਰਥਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਖਾਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਚਲਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਬਣੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹੀ ਫਲ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਅਸਮਰਥਾ, ਰੋਗ, ਆਯੁ ਦੀ ਘਟਣਾ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜੋ ਫਲ ਤਪ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਯੱਗ, ਵਰਤ, ਤਪ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਗ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ—ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਕੀ ਆਖੀਏ? ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕਥਾ ਤਾਂ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਮੰਗਲ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਆਦਿ ਰਸਤੇ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਗਿਆਰਾਂ ਮੁੱਖ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ। ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਰਹੇ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸੁਣੋ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿਓ। ਹੁਣ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕ ਵਧਣਗੇ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਧਰਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਕੇ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਰਨ ਲਵੇਗੀ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਖਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜਾਓ ਨਾ। ਤੁਸੀਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਚੇਤਨ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਭਗਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਗੇ? ਨਿਰਗੁਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਔਖੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਸੋਚੋ।'" ਉਦ੍ਧਵ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋਤ ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ—ਭਾਗਵਤ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸੁਣਨਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਹੋਰ ਸਭ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹੀ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ, ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਔਖਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ! ਇਸ ਲਈ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਬਣੀ ਹੈ।