ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਗਵਤ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸਦਾ ਸੇਵਨਯੋਗ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਇਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿ ਜੀ ਮਨ ਵਿਚ ਵਾਸਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ—ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਪਿਆਰੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਉਲਝਣ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦੇਣ। ਕੇਵਲ ਭਾਗਵਤ ਇੱਕ ਐਸਾ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਦਾਤਾ ਬਣਕੇ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਨਿੱਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਘਰ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਵੀ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਸੋਲਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਪਾਪ ਇਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਗੰਗਾ, ਨਾ ਗਯਾ, ਨਾ ਕਾਸ਼ੀ, ਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਨਾ ਪ੍ਰਯਾਗ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉੱਚਤ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਹੀ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹੋ। ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵੇਦ, ਭਾਗਵਤ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ—ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਕਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ ਅਤੇ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਤਾਰੀਖ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਤੁਲਸੀ, ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ—ਜਾਣੂ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਨਿੱਤ ਪਾਠ, ਸਦਾ ਹਰਿ ਦਾ ਸਿਮਰਨ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਮਰਨ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਬਚਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਵੈਕੁੰਠ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਭਾਗਵਤ ਕਿਸੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਝੂਠੇ ਮਨ ਨਾਲ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਰਸ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਗਧੇ ਵਰਗਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਸੁਣਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਲਾਸ਼ ਹਨ, ਪਸ਼ੂ ਸਮਾਨ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਰਗ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ; ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨਿ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ ਯੋਗ ਰੂਪੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕੋਈ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ—ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਣਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਵੇਲੇ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥਤਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ, ਆਚਾਰ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣੀ—ਇਹ ਸਭ ਕਠਿਨ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਅਸਮਰਥਤਾ, ਰੋਗ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਕਰਕੇ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਤਪ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ-ਸਾਰਾ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸੌਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਨਾ ਯਜਨਾ, ਵਰਤ, ਤਪ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਗ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ? ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਚੜ੍ਹਕੇ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕਥਾ ਤਾਂ ਬੜੀ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋਗ ਆਦਿਕ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਠਾਣੀ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨੀਆਂ (ਉੱਨ੍ਹੀ ਮੁੱਖ ਭਗਤਾਂ) ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ। ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੋ। ਹੁਣ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਬੁਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ, ਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਓਟ ਲਵੇਗੀ; ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਖਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ, ਨਾ ਜਾ; ਤੂੰ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਗੇ? ਨਿਰਾਕਾਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਕਰ।' ਉਦ੍ਧਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ: 'ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?' ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵਿਆ ਤੇਜ ਭਾਗਵਤ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਭਾਗਵਤ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਪਾਠ, ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ; ਇਹੀ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਦੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ, ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਕਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।