ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਕਾਇਨਾਤੀ ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਖੁਲ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਭਰ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਦੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੇਟ ਵੀ ਖੁਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣਿਆ। ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨ ਜਨਮਿਆ। ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਕ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਜਨਮ ਲਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਉਠਾ ਨਾ ਸਕੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅੱਗ ਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਵਾਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕਾਇਨਾਤੀ ਪੁਰੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਉਠਿਆ। ਹਵਾ ਨੇ ਨੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਉਠਿਆ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਉਠਿਆ। ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੇ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਵਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਾਣੀ ਨੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀਰਯ ਸਮੇਤ, ਮੌਤ ਨੇ ਗੁਦਾ ਵਿੱਚ ਅਪਾਨ ਵਾਯੂ ਸਮੇਤ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਸਮੇਤ, ਨਦੀਆਂ ਨੇ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਸਮੇਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਮੇਤ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਨ ਸਮੇਤ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਉਠਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਖੇਤ੍ਰਗ੍ਯ, ਚੇਤਨਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਕਾਇਨਾਤੀ ਪੁਰੁਸ਼ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰ ਆਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਪਏ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਣ-ਤੱਤ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਉਠਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਤੀ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਗਿਰਿਰਾਜ ਪਹਾੜ ਉਠਾ ਕੇ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਤਾਂ ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਰਭੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕੋਲ ਆਏ। ਇੰਦਰ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧ ਤੇ ਲਜਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਮਕੁਟ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹੇ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: "ਤੁਾਡਾ ਨਿਵਾਸ ਸਤ-ਚਿੱਤ-ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਤਪस्या ਮਯ ਹੈ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮੋਹ-ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲਾਲਚ ਆਦਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਭੀ, ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦੁਸਟਾਂ ਦੀ ਨਿਗ੍ਰਹੀ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦੰਡ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਅਧਿਆਪਕ, ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਕਾਲ ਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੰਡ-ਦੰਡਾ ਉਠਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਰੂਪ ਧਾਰਕੇ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਜਿਹੜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛਿਨ-ਮਾਤਰ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਤਮਾਰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਅਪਮਾਨਤ ਵਤੀਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੁਸਟਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ, ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਫਿਰ ਐਸੇ ਅਯੋਗ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਆਉਣ। ਤੁਾਡਾ ਅਵਤਾਰ, ਹੇ ਅਧੋਕਸ਼ਜ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਚਰਣ ਸੇਵੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਪੁਰੁਸ਼ੋत्तਮ, ਮਹਾਤਮਾ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੇ ਨਾਥ! ਨਮਸਕਾਰ ਉਸਨੂੰ, ਜਿਹੜਾ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰੀਰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਬੀਜ ਤੇ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਗਵਾਲ-ਗਾਂਵ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਂਧੀਆਂ ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਏ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਯਗ੍ਯ ਰੁਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੇਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਮੇਰੀ ਮੂੜਤਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾਰ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਮਘਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਯਗ੍ਯ ਇਸ ਲਈ ਤੋੜਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੇਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਮਸਤ ਨਾ ਹੋਵੇਂ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਪਦਵੀ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ; ਮੈਂ ਜਦ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਵੱਧਤ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ।" ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਸੁਰਭੀ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ: "ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ! ਹੇ ਮਹਾਂਯੋਗੀ! ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਤਮਾ! ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਮੂਲ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਅਚੂਤ। ਸਾਡਾ ਪਰਮ ਈਸ਼ਵਰ ਇੰਦਰ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਾਂਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਉਤਰੇ ਹੋ।" ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਅਤੇ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਈ ਗਈ ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾ ਕੁਲ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "ਗੋਵਿੰਦ" ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ। ਉਥੇ ਤੁੰਬੁਰੂ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾਚਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਅਤਿ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਧਾਰਾ ਵਰਗਾ ਛੱਡਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਧੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਅਨਾਜ ਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਉੱਗਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਗਏ।