ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਰੂਪੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਰਾਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਫਟੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਵਾਲ, ਰੋਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਓਥੋਂ ਉਗਣੀਆਂ ਪੈਦਾਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਨੇਂਦ੍ਰੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਵੀਰਜ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਗੁਦਾ ਬਣੀ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹੀ। ਗੁਦਾ ਵਿਚੋਂ ਅਪਾਨ ਵਾਯੂ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਤੋਂ ਮੌਤ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਭੈਅ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਬਣੇ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਪੈਰ ਬਣੇ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲਹੂ ਭਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਪੇਟ ਬਣਿਆ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤਿਸ਼ਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਿਆ। ਫਿਰ ਦਿਲ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਮਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਜੰਮਿਆ, ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਵਾਕ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਉਹ ਵਿਰਾਟ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਉਠਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਹਰੇਕ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਰਤ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਅੱਗ ਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਵਾਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਰਾਟ ਪੁਰੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਉਠਿਆ। ਹਵਾ ਨੇ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਸੁਗੰਧ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਨ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੇ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਪਾਣੀ ਨੇ ਜਨਨੇਂਦ੍ਰੀ ਰਾਹੀਂ, ਮੌਤ ਨੇ ਗੁਦਾ ਰਾਹੀਂ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਨਦੀਆਂ ਨੇ ਨਸਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਪੇਟ ਰਾਹੀਂ, ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਦਿਲ ਰਾਹੀਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਬੁੱਧੀ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਅਹੰਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਰਾਟ ਪੁਰੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਉਠਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਜੋ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਰਾਹੀਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਰਾਟ ਪੁਰੁਸ਼ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਪਏ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਾਣ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਣ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਗਦੀ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਉਠਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਤੀ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਆਤਮਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਉਠਾ ਕੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸੁਰਭੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ, ਦੋਵੇਂ, ਗੋਲੋਕ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧ ਤੇ ਲਜਜਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਮੋੜ ਵਾਲੇ ਮਸਤਕ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਸੀਸ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੇ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਵਾਸ ਸਤ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਤਪੋਮਈ ਹੈ, ਰਜ-ਤਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਾਂਧ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਲਾਲਚ ਆਦਿਕ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਫਿਰ ਵੀ, ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਦੰਡ ਵਰਤਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਅਚਾਰਯ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਅਤੀਤ ਸਮੇਂ ਹੋ, ਜੋ ਦੰਡ ਦਾ ਸੂਤਰ ਹਥਿਆਏ ਹੋਏ ਹੋ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਅਸੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ, ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰੀਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਸਮਝੀਏ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਵਿਅਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ। ਮੈ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਅਜੇਹੀ ਮੰਦਾ ਸੋਚ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਨਾ ਆਵੇ। ਤੁਹਾਡਾ ਅਵਤਾਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ, ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਹੇ ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਹੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ, ਗਿਆਨ ਰੂਪ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਹੀ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਇਸ ਗੌਲੋਕ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਤੂਫਾਨ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਦ sacrifice ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਅਯੋਗ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਅਰਥ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਚਾਰਯ ਅਤੇ ਅਤਮਾ ਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਘਵਾਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਗੜਗੜਾਂ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਘਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਯਜ੍ਨ ਇਸ ਲਈ ਤੋੜਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੇਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਨਾ ਰਹੇਂ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਧਨ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਅੰਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਵਿੱਧਿਆ ਜਾਂ ਦੌਲਤ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹੁ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ।" ਫਿਰ, ਸੁਰਭੀ ਗਾਂ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਗੋਪਾਲ ਰੂਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮੂਲ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ, ਹੇ ਅਚੂਤ। ਸਾਡਾ ਅਸਲ ਦੇਵਤਾ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਇੰਦਰ ਨਹੀਂ। ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ। ਅਸੀਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਾਂਗੇ, ਹੇ ਇੰਦਰ! ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਉਤਰੇ ਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਏਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾ ਵੰਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਗੋਵਿੰਦ" ਕਿਹਾ।