ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ ‘ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਭ ਉੱਤੇ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਤਿ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਰਦ ਜੀ ਅੱਗੇ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਵਾਲੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗੇ ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਭਾਗਵਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਜਿਵੇਂ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੁਣਣਯੋਗ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਇਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਜੀ ਮਨ ਵਿਚ ਵਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਵਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ—ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਪਿਆਰੇ ਜੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ੀ ਵਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਜੇਕਰ ਮਨ ਵਿਚ ਉਲਝਣ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਕੇਵਲ ਭਾਗਵਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਗਰਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਅਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ ਵੀ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਸੋਲਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਹੇ ਤਪਸੀਓ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਵੱਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਗੰਗਾ, ਨਾ ਗਿਆ, ਨਾ ਕਾਸ਼ੀ, ਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਨਾ ਪ੍ਰਯਾਗ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਲਕੜੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੂੰਹੋਂ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸ਼ਲੋਕ ਜਾਂ ਚੌਥਾਈ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ। ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ, ਤ੍ਰੈਵੇਦ, ਭਾਗਵਤ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗnihotra, ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ, ਬਾਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ, ਤੁਲਸੀ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਭੀ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਨਿਤ ਪਾਠ, ਹਰੀ ਦੀ ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਭੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਕਥਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਵੈਕੁੰਠ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਭਾਗਵਤ ਕਿਸੇ ਵੈષ્ણਵ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਠੱਗੀ ਵਾਲੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਭੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਗਧੇ ਵਾਂਗ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਭੀ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਮੁਰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਪਾਪੀ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਭੀ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਹੈ—ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਦੁਲਭ ਹੈ; ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ ਯੋਗ ਰੂਪੀ ਖਜਾਨੇ ਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ—ਹਰ ਸਮੇਂ ਸੁਣਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਣਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਲੀਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਅਸਮਰਥਤਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਚਲਾਖੀ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਅਤੇ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਆਉਣ, ਰੋਗਾਂ, ਆਯੁ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਕਲੀਯੁਗ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਤਪ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਯੱਗ, ਵਰਤ, ਤਪ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ—ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਗ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਚਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕਥਾ ਬੜੀ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੋਗ ਆਦਿ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁਕਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਲ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨੀਆਂ (ਗਿਆਰਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਗਤਾਂ) ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ। ਉਦ੍ਧਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿਓ। ਹੁਣ ਭਿਆਨਕ ਕਲੀਯੁਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੁਸਟ ਲੋਕ ਵਧਣਗੇ, ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਭੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਬੁਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਭਾਰ ਹੋ ਕੇ ਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਾ ਲਵੇਗੀ; ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ, ਦਇਆ ਕਰੋ, ਨ ਜਾਓ; ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਰੂਪ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਗੇ? ਅਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ।' ਉਦ੍ਧਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਜੀ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, 'ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?' ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਚੈਤਨ੍ਯ ਤੇਜ ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।