ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸੰਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ—ਅਨੰਤ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਰੂਪ—ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਸਲ ਸੁਖ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਠੰਡ, ਡਰ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜੀਵ ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ੇ-ਚੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਤ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਾਵ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬਦੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਭੋਜਨ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹਾਂ; ਧਰਮ, ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਧਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੰਤ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਰਣ ਹਨ। ਸੰਤ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਬਾਹਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸੰਤ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ—all ਸੰਤ ਹੀ ਹਨ। ਇੰਝ, ਵੈਤਸੇਨਾ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਗਈ, ਲਗAttachment-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ। ਸਪੀਰਤ, ਨਰਮ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ, ਠੰਡ ਅਤੇ ਗਰਮੀ—ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਸੁਖਮ ਗੁਣ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਕਰਤਾਵਾਂ ਹਨ: ਚਲਣ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਵਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨੇਤ੍ਰਤਵ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਜੜ। ਹਵਾ ਦੇ ਸੁਖਮ ਗੁਣ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅਤੇ ਅੱਖ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਖਾਸ ਕਰਤਾਵਾਂ ਹਨ: ਰੋਸ਼ਨੀ, ਪਕਾਉਣਾ, ਗਰਮੀ, ਸਾੜਨਾ, ਠੰਡ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਸੁਕਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਪਿਆਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ। ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਤੋਂ, ਅੱਗ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਵਾਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਜੀਭ ਸਵਾਦ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਲਈ ਜੰਮ ਗਈ। ਸਵਾਦ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਅਸtringent, ਮਿੱਠਾ, ਕਰਵਾਂ, ਤਿੱਖਾ, ਖੱਟਾ—ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ ਸਵਾਦ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਕਰਤਾਵਾਂ ਹਨ: ਭਿਗੋਣਾ, ਜਮਾਉਣਾ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਪੋਸ਼ਣ, ਆਨੰਦ, ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਵਾਫ਼ਾਦਾਰਤਾ। ਪਵਿੱਤਰ ਸਵਾਦ ਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਫਿਰ ਧਰਤੀ, ਅਤੇ ਨੱਕ ਗੰਧ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਲਈ ਬਣੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਗੰਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ: ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀ, ਗੰਦੀ, ਸੁਗੰਧਿਤ, ਹਲਕੀ, ਤੇਜ਼, ਖੱਟੀ ਆਦਿ। ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਕਰਤਾਵਾਂ ਹਨ: ਬਣਨ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸਹਾਰਾ, ਅਸਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣਨਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੂਹਣਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖਣਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੱਖਣਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁੰਘਣਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਤ—ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ—ਕਾਲ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਗਏ, ਨਿਰਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਅੰਡਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਵਿਰਾਟ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਅੰਡਾ, ਦਸ ਲੜੀਵਾਰ ਪਰਤਾਂ—ਪਾਣੀ ਆਦਿ—ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਾਹਰੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧੰਨ ਹਰੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੌਸਮਿਕ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰ ਕੇ, ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਲਟਕ ਕੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਖੁਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬੋਲੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਅੱਗ, ਫਿਰ ਨੱਕ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੁੰਘਣ ਦਾ ਗਿਆਨ। ਸੁੰਘਣ ਤੋਂ ਹਵਾ, ਫਿਰ ਅੱਖਾਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਦਾ ਗਿਆਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਫਿਰ ਕੰਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਗਿਆਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ। ਵਿਰਾਜ ਨੇ ਚਮੜੀ ਪਾੜੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਾਲ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਆਦਿ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਪੌਦੇ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਨ ਅੰਗ ਬਣਿਆ। ਵੀਰਯ ਤੋਂ ਪਾਣੀ, ਫਿਰ ਗੁਦਾ ਬਣੀ ਅਤੇ ਖੁਲ ਗਈ। ਗੁਦਾ ਤੋਂ ਅਪਾਨ, ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਤੋਂ ਮੌਤ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਡਰ ਹੈ। ਹੱਥ ਬਣੇ ਅਤੇ ਖੁਲ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਇੰਦਰ। ਪੈਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਖੁਲ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਚਲਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਖੁਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਖੂਨ ਭਰਿਆ; ਨਦੀਆਂ ਜੰਮੀਆਂ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਖੁਲਿਆ। ਫਿਰ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਸਮੁੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਿਆ। ਫਿਰ ਦਿਲ ਪਾੜਿਆ, ਅਤੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਮਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦ, ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਬੋਲ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਅੰਤਰ-ਸਾਖੀ ਜੰਮਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਗਏ, ਅਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅੱਗ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਵਜੋਂ ਗਈ, ਪਰ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਹਵਾ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਸੁੰਘਣ ਵਜੋਂ ਗਈ, ਪਰ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਸੂਰਜ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਵਜੋਂ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਵਜੋਂ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਪਾਣੀ ਜਨਨ-ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀਰਯ ਨਾਲ ਗਈ, ਪਰ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਮੌਤ ਗੁਦਾ ਵਿੱਚ ਅਪਾਨ ਨਾਲ ਗਈ, ਪਰ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਇੰਦਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਨਾਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਨਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਸਮੁੰਦਰ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਚੰਦ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਾਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਰੁਦ੍ਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ।