ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤੇਜ਼ ਬਾਰਸ਼, ਓਲੇ ਅਤੇ ਹਵਾ ਭੇਜੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਹੰਸ ਕੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ, ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਉਖਾੜ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਖਿਲੌਣ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਵਾਲਾ ਸਮਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਹਾੜ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਛਬੀਹਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ। ਜੋ ਸੰਤ, ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਦੁੰਦਵਾਂ ਤੋਂ ਅਟਲ, ਅਤੇ ਲੋਭ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ, ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂ ਮਨਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ, ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਸੰਤ ਨੇ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਉਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਨੰਤ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਠੰਡ, ਡਰ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਅਤੇ ਉਭਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਤ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪੱਕੀ ਨੌਕ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹਾਂ; ਧਰਮ ਮਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਨ ਹੈ; ਸੰਤ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਡਰ ਰਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਸੰਤ ਉਜਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸੰਤ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ—all ਸੰਤ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਤਸੇਨ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਿਅਕਤੀਕਤ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਤਮ-ਰਸ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਪਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਗੁਣ—ਨਰਮਤਾ, ਸਖ਼ਤੀ, ਠੰਡ, ਗਰਮੀ—ਹਵਾ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ ਹਨ: ਚਲਣ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਆਗੂ ਪਨ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰ। ਹਵਾ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਅੱਖ ਰੂਪ ਦੇ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਦੇ ਕਰਮ—ਪਦਾਰਥ ਬਣਨਾ, ਗੁਣ ਹੋਣਾ, ਵਿਅਕਤੀਕਤ ਹੋਣਾ—ਇਹ ਅੱਗ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ। ਅੱਗ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ, ਪਕਾਉਣਾ, ਗਰਮ ਕਰਨਾ, ਸਾੜਨਾ, ਠੰਡ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਸੁੱਕਣਾ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ। ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਤੋਂ, ਅੱਗ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਸ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ, ਪਾਣੀ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਜੀਭ ਰਸ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਰਸ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ—ਕਸੈਲਾ, ਮਿੱਠਾ, ਕੜਵਾ, ਤਿੱਖਾ, ਖੱਟਾ—ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ: ਭੀਨਾ ਕਰਨਾ, ਠੋਸ ਕਰਨਾ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ, ਪੋਸ਼ਣ, ਆਨੰਦ, ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ। ਪਵਿੱਤਰ ਰਸ ਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਫਿਰ, ਧਰਤੀ ਜਨਮਈ, ਅਤੇ ਨੱਕ ਗੰਧ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੀ ਗੰਧ—ਮਿਟੀ ਵਾਲੀ, ਗੰਦੀ, ਸੁਗੰਧਤ, ਹੌਲੀ, ਤਿੱਖੀ, ਖੱਟੀ ਆਦਿ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ: ਰਚਨਾ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸਹਾਰਾ, ਸੱਚੀ ਵਿਅਕਤਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਨ ਹੋਣਾ। ਜਿਸ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣਨਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਪਰਸ਼ ਹੈ; ਅੱਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖਣਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੱਖਣਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂੰਘਣਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ; ਇਸ ਲਈ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਿਅਕਤਤਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ—ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ—ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਦੋਂ ਅਚੇਤਨ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਅੰਡਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੌਸ्मिक ਪੁਰੁਸ਼ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਅੰਡਾ, ਦਸ ਕਵਚਾਂ—ਪਾਣੀ ਆਦਿ—ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਾਹਰੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਥੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਪਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਖੁਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਾਣੀ ਜਨਮੀ; ਵਾਣੀ ਤੋਂ ਅੱਗ, ਫਿਰ ਨੱਕ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਸ਼ ਜਨਮੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੂੰਘਣ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ। ਸੂੰਘਣ ਤੋਂ ਹਵਾ, ਫਿਰ ਅੱਖਾਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੂਰਜ; ਫਿਰ ਕੰਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ। ਵਿਰਾਜ ਨੇ ਚਮੜੀ ਫਾੜੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਾਲ, ਦੇਹ ਦੇ ਵਾਲ ਆਦਿ ਜਨਮੇ; ਫਿਰ ਪੌਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਨ ਇੰਦ੍ਰੀ ਬਣੀ। ਵੀਰਯ ਤੋਂ ਪਾਣੀ, ਫਿਰ ਗੁਦਾ ਬਣੀ ਅਤੇ ਖੁਲ੍ਹੀ। ਗੁਦਾ ਤੋਂ ਅਪਾਨ, ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਤੋਂ ਮੌਤ—ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ। ਹੱਥ ਬਣੇ ਅਤੇ ਖੁਲ੍ਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਇੰਦ੍ਰ। ਪੈਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਖੁਲ੍ਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਚਲਣ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ। ਨਸਾਂ ਖੁਲੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਲਹੂ ਭਰਿਆ; ਫਿਰ ਨਦੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਖੁਲਿਆ। ਫਿਰ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਸਮੁੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਿਆ। ਫਿਰ, ਦਿਲ ਫਾੜਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਨ ਜਨਮਿਆ। ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦ, ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਵਾਣੀ ਦਾ ਦੇਵਤਾ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਅੰਤਰਯਾਮੀ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅੱਗ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਵਾਣੀ ਵਾਂਗ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰੀ, ਪਰ ਕੌਸ्मिक ਪੁਰੁਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਹਵਾ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਸੂੰਘਣ ਵਾਂਗ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰੀ, ਪਰ ਕੌਸ्मिक ਪੁਰੁਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਸੂਰਜ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਵਾਂਗ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਿਆ, ਪਰ ਕੌਸ्मिक ਪੁਰੁਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਵਾਂਗ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰੀਆਂ, ਪਰ ਕੌਸ्मिक ਪੁਰੁਸ਼ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ।