ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਣ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ, ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਸਤਕਾਰੀਤ ਔਰਤਾਂ। ਉਥੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਨਾਅਰੇ, ਆਦਰ ਦੇ ਕਲਕਾਰੀਆਂ, ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਭੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਨ ਤੇ ਫੁੱਲ ਵੱਡੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਆਪਣੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਇੱਕਾਗਰ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖਾਵਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸਦਾ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ, ਸਦਾ ਸੁਣੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਜੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ—ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਪਿਆਰੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਕਈ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਇਕੋ ਭਾਗਵਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਰੋਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੱਚਮੁਚ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨ ਵੀ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਦੀ ਇਕ-ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਭਾਗ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ। ਹੇ ਤਪਸਵੀਓ, ਪਾਪ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ। ਗੰਗਾ, ਗਯਾ, ਕਾਸ਼ੀ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸ਼ਲੋਕ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਰੋਜ਼ ਪਾਠ ਕਰੋ। ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ, ਤ੍ਰੈ-ਵੇਦ, ਭਾਗਵਤ, ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਬਾਰਾਂ-ਭਾਗੀ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਕਾਮਧੇਨੂ ਗਾਂ, ਬਾਰਵੀਂ ਤिथि, ਤੁਲਸੀ, ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ, ਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ—ਬੁਧਵਾਨ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਵਤ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਰੋਜ਼ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਠ, ਹਰੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਚਿੰਤਾ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਗੋਵਿੰਦ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਿੰਘ-ਮੁੰਡੀ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨਵ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਜਨਮ ਤੋਂ, ਚਲਾਕ ਮਨ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਗਧੇ ਵਾਂਗ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਜਨਮ-ਕਲੇਸ਼ ਅਕਾਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜੀਉਂਦੇ ਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਪਾਪੀ ਕਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਕ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਇਕ ਰਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ-ਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਭਾਰ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਦੁਲਭ ਹੈ; ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਸੰਚਿਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬੁਧਵਾਨ, ਇਸ ਯੋਗ-ਰਤਨ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੁਣਨ ਦੀ ਕੋਈ ਦਿਨ-ਸীমਾ ਨਹੀਂ—ਹਰ ਸਮੇਂ ਸੁਣਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਸਮੇਂ ਸੁਣਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਸਚਾਈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ; ਪਰ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਅਸਮਰਥਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਕ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਦਾਇਤ ਸਮਝੋ। ਮਨ ਦੇ ਵਾਵਾਂ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਤੇ ਦীক্ষਾ ਲੈਣ, ਇਹ ਸਭ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਿਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ 'ਚ, ਉਹ ਫਲ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਅਸਮਰਥਾ, ਰੋਗ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘਟਣ, ਤੇ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਤਪ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਸੁਣਨ ਯਜਨ, ਵਰਤ, ਤਪ, ਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ। ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਸੁਣਨ ਯੋਗ, ਧਿਆਨ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਧ ਕੇ ਹੈ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕਥਾ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਕੇ; ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਉੱਚਾ ਭਲਾ ਤੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਤੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ?" ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਧਾਮ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਰਾਂ ਮੁੱਖ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਉਦਧਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।" ਉਦਧਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਜਾਵੋਗੇ; ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿਓ। ਹੁਣ ਭਿਆਨਕ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕ ਫਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ, ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਨਾਲ, ਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਵੇਗੀ; ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਖਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ, ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ ਤੇ ਨਾ ਜਾਓ; ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਖਾਤਿਰ, ਤੁਸੀਂ ਗੁਣ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਚੇਤਨ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤ ਤੁਹਾਡੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਗੇ? ਨਿਰਗੁਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ।