ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸ਼ਕ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਰ ਕਰ ਲੋ। ਇਸ ਬਾਲਕ ਦੇ ਬਾਰੇ, ਯਾਦਵ ਰਿਸ਼ੀ ਗਰਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਬਚਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ—ਕਦੇ ਸਫੈਦ, ਕਦੇ ਲਾਲ, ਕਦੇ ਪੀਲਾ; ਹੁਣ ਉਹ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਚਾ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਨੇਕ ਨਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਗੋਪ ਤੇ ਗੋਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਰ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਵੋਗੇ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਜਦ virtuous ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਇਸ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਸ ਬਚੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਵਿਆਪਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਆਸੁਰਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਨੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ—ਗੁਣ, ਭਾਗ, ਯਸ਼, ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ। ਗਰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅਸੰਭਵ ਕੰਮ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਗਰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਚਮਕ ਦੇਖੀ ਤੇ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨੰਦ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਯਜਨ ਰੁਕਣ ਕਾਰਨ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤੇਜ਼ ਮੀਂਹ, ਓਲੇ ਤੇ ਹਵਾ ਭੇਜੀ, ਤੇ ਗੋਪ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਕਲੌਤੇ ਆਸਰੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਹਸ ਕੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ, ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਉਖਾੜ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਖਿਡੌਣਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਾਰੀ ਗੋਪ ਜਨਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਛਬੀ (26) ਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ, ਤਿਆਗੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਿਰਲੇਪ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਵਿਤਰਾਗ, ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਦੁਵੈਤ ਤੋਂ ਅਡੋਲ, ਤੇ ਲੋਭ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਚਾਹਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ, ਗਾਉਂਦੇ, ਜਾਂ ਮਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਸੰਤ ਨੇ ਭਗਤੀ ਪਾ ਲਈ, ਉਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਅਨੰਤ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਅੱਗ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਠੰਡ, ਡਰ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੁਖ, ਡਰ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਭਾਵ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ-ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਸੰਤ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਜਾਨਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਜਿੰਦਗੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਦੇ ਆਸਰਾ ਹਾਂ; ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਧਰਮ ਹੀ ਧਨ ਹੈ; ਤੇ ਸੰਤ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਡਰਿਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਸੰਤ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸੰਤ, ਤੇ ਮੈਂ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਤ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਤਸੇਨ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਸਾਰਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ, ਆਤਮ-ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਨਰਮਤਾ, ਕਰਕਤਾ, ਠੰਡ, ਗਰਮੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਛੂਹ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਹਨ। ਚਲਣ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਗੂ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮਤਾ—ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੇ ਛੂਹ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਤੋਂ, ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਅੱਖ ਰੂਪ ਦੇ ਦੇਖਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਵਸਤੂ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਗੁਣ, ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ—ਇਹ ਅੱਗ ਦੇ ਸਾਫ ਰੂਪ ਦੇ ਕਾਰਜ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪਕਾਉਣਾ, ਗਰਮ ਕਰਨਾ, ਜਲਾਉਣਾ, ਠੰਡ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਸੁਕਾਉਣਾ, ਤੇ ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਅੱਗ ਦੇ ਕਾਰਜ ਹਨ। ਸਾਫ ਰੂਪ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਿਆ, ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਾਫ ਸवाद ਬਣਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਜੀਭ ਸਵਾਦ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਬਣੀ। ਕਸੈਲਾ, ਮੀਠਾ, ਕੜਵਾ, ਤਿੱਖਾ, ਖੱਟਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਵਾਦ, ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਸਵਾਦ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੀਨ੍ਹਾ, ਜਮਾਉਣਾ, ਤਸੱਲੀ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਪੋਸ਼ਣ, ਆਨੰਦ, ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਵਾਧਾ—ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਹਨ। ਸਾਫ ਸਵਾਦ, ਪਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਿਆ, ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਾਫ ਗੰਧ ਬਣੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਤੀ, ਤੇ ਨੱਕ ਗੰਧ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਬਣੀ। ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਜੋੜਾਂ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਗੰਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਮਿਟੀ ਵਾਲੀ, ਗੰਦੀ, ਸੁਗੰਧੀ, ਹੌਲੀ, ਤੇਜ਼, ਖੱਟੀ ਆਦਿ। ਧਰਤੀ—ਵਸਤੂ ਬਣਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਆਧਾਰ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ—ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਹਵਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੂਹ ਹੈ; ਅੱਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਵਾਦ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਗੰਧ। ਕੋਈ ਗੁਣ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਜੋੜ-ਤੋੜ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਸੱਤ—ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ—ਕਾਲ, ਕਰਮ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਮੁਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਜੜ ਵਿਸ਼ਵ-ਅੰਡ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੁਰਸ਼ ਨਿਕਲਿਆ, ਜੋ ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਅੰਡ, ਦਸ ਪਦਾਰਥਾਂ—ਪਾਣੀ ਆਦਿ—ਦੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧੰਨ ਹਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਸੁਵਰਨ ਅੰਡ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਲੈਟ ਕੇ, ਮਹਾ-ਦੇਵ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਖੁਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬੋਲੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਅੱਗ, ਫਿਰ ਨੱਕ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਗੰਧ ਦਾ ਗਿਆਨ।