ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਮਹਾਂ ਸੱਪ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਝੀਲ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਨੰਦ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਇਹ ਜਨਮਜਾਤ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ? ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਕਿਵੇਂ ਉਠਾ ਲਿਆ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸਾਡੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਸ਼ੰਕਾ ਜਾਗਦੀ ਹੈ। ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਓ ਗੋਪਾਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬੱਚੇ ਬਾਰੇ ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਰ ਕਰ ਲੋ। ਇਸ ਬੱਚੇ ਸੰਬੰਧੀ ਗਰਗ ਆਚਾਰਯ, ਯਾਦਵ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੰਗ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁਕਿਆ ਹੈ: ਸਫ਼ੈਦ, ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲਾ; ਹੁਣ ਉਹ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਧਾਰ ਚੁਕਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਬੱਚਾ ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਹੁਣ ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨੇਕ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਗੋਕੁਲ ਤੇ ਗੋਪਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇਵੇਗਾ; ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੰਕਟ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲੋਗੇ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਜਦ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਪਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਨੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਗੁਣਾਂ, ਭਾਗ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ 'ਚ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰਗ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਗਰਗ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਚਮਕ ਦੇਖੀ ਤੇ ਸੁਣੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨੰਦ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਕ ਵਾਰ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਯज्ञ ਰੁਕਣ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਮੀਂਹ, ਓਲੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਪਾਈ। ਗੋਪ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਕਲੌਤਾ ਆਸਰਾ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਉਖਾੜ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਖਿਲੌਣਾ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਵਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਭਾਗ ਦੀ ਛਬੀਸਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਵੈਰਾਗੀ ਜਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹੈ। ਵੈਰਾਗੀ ਸੰਤ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਿਤ, ਅਸੰਗ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਦੇਖਦੇ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੁੰਦ ਤੋਂ ਅਡੋਲ ਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਪਾਪ ਹਟਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ, ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤਿ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਭਗਤਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਤ ਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਭਗਤਿ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਠੰਡ, ਡਰ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਜੋ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਤੇ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਸੰਤ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪੱਕੀ ਨੌਕ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ; ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹਾਂ; ਧਰਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਨ ਹੈ; ਸੰਤ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਸੰਤ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸੰਤ ਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ—all ਸੰਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਤਸੇਨਾ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਸਾਰਿਕ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਅਸੰਗ, ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਖੁਦ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਨਰਮਤਾ ਤੇ ਕਠੋਰਤਾ, ਠੰਡ ਤੇ ਗਰਮੀ—ਇਹ ਛੂਹ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤ ਹਨ। ਚਲਣਾ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ—ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੇ ਸੁੱਖਮ ਛੂਹ ਤੱਤ ਤੋਂ, ਤੇ ਦਿਵਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਅੱਖ ਰੂਪ ਦੇ ਜਾਨਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਪਦਾਰਥ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੁਣ, ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ—ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਕਰਤਬਾਂ ਹਨ, ਹੇ ਨੇਕ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪਕਾਉਣਾ, ਗਰਮੀ, ਸਾੜਨਾ, ਠੰਡ ਦੂਰ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਅੱਗ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਕਾਉਣਾ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤਰਸ ਲਿਆਉਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਤੋਂ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੁਆਰਾ ਰੂਪ ਬਦਲਿਆ ਤੇ ਦਿਵਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਸ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ, ਪਾਣੀ, ਤੇ ਜੀਭ ਰਸ ਦੇ ਜਾਣਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਕਸੈਲਾ, ਮਿੱਠਾ, ਕੜਵਾ, ਤਿੱਖਾ, ਖੱਟਾ—ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਰਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਭੀਗਣਾ, ਜਮਣਾ, ਸੰਤੋਸ਼, ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਪੋਸ਼ਣ, ਆਨੰਦ, ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਵਾਧਾ—ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧ ਰਸ ਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਕੇ ਤੇ ਦਿਵਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਫਿਰ, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਨੱਕ ਗੰਧ ਦੇ ਜਾਣਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਗੰਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ—ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀ, ਸੜਨ ਵਾਲੀ, ਸੁਗੰਧਿਤ, ਹਲਕੀ, ਤੇਜ਼, ਖੱਟੀ ਆਦਿ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਧਰਤੀ ਬਣਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸਹਾਰਾ, ਵਿਅਕਤੀਕਤਾ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਨ ਹੋਣਾ—ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣਨਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਈ ਛੂਹ; ਅੱਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਈ ਰੂਪ; ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਈ ਰਸ; ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਈ ਗੰਧ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਕ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਤ—ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ—ਕਾਲ, ਕਰਮ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਜਦ ਉਹ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਿਲ ਗਏ, ਨਿਰਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੌਸ्मिक ਪੁਰੁਸ਼ ਨਿਕਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ।