ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵ੍ਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਲੀਲਾਵਾਂ ਅਦਭੁਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਦੈਤ, ਜੋ ਵੱਛੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਕਪਿੱਥ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਗਧੇ ਰੂਪੀ ਦੈਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਾਲ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਚੈਨ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਲੰਭ ਦੈਤ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਨਾਗਨਾਥ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਚੁਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਝੀਲ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਜਲ ਵਿਸ਼ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਪਿਆਰ ਸੀ, ਜੋ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਚਰਜ ਕਰਦੇ, "ਨੰਦ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਉਹ ਆਖਦੇ, "ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਲੋਂ ਇੱਨਾ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਨੰਦ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਇਸ ਬਾਲਕ ਬਾਰੇ ਯਾਦਵ ਰਿਸ਼ੀ ਗਰਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।" "ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਾ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ: ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲਾ; ਹੁਣ ਇਹ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਗਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਗੋਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਭਲਾਈ ਲਿਆਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਹਰੇਕ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਚ ਜਾਓਗੇ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਨਾ ਸੀ ਤੇ ਚੋਰਾਂ ਨੇ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਪਿਆਰ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਪਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਹੇਠ ਦੈਤ ਵੀ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਨੰਦ ਦਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਗੁਣ, ਦੌਲਤ, ਯਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ।" "ਗਰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਗਰਗ ਦੀ ਵਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅਪਾਰ ਜਗਮਗਾਹਟ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਤੇ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਨੰਦ ਜੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੋਂ ਹੈਰਾਨੀ ਮਿਟ ਗਈ। ਇਕ ਵਾਰ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਯਜਨਾ ਰੁਕ ਗਈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੀਂਹ, ਓਲੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ। ਗਵਾਲੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਹੱਸਦਾ ਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਮੰਨਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦਿਆਂ, ਸਾਰੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲ 'ਤੇ ਗਰੂਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਛੱਬੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਵਡਿਆ ਸੰਤ, ਜੋ ਮੋਹਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੀ ਦੁਵਿਧਾ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸਦਾ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਾਂਭੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ, ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਸੰਤ ਨੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਉਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਅੱਗ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਠੰਡ, ਡਰ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸੰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖ-ਭੈ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਤੇ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਤ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੌਕਾ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ; ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹਾਂ; ਧਰਮ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਹੈ; ਸੰਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਡਰ ਰਹਿਤ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹਨ। ਸੰਤ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸੰਤ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪ—all ਸੰਤ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਤਸੇਨ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸੀ, ਮੋਹ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਤਮ-ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ। ਮੁਲਾਇਮਤਾ ਤੇ ਸਖ਼ਤੀ, ਠੰਡਕ ਤੇ ਗਰਮੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਛੂਹਣ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਜੋ ਵਾਯੂ ਦੇ ਸੁੱਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਹਨ। ਚਲਣ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ—ਇਹ ਵਾਯੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਹਨ। ਵਾਯੂ ਦੇ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਤੇ ਇਸਵਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਅੱਖ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਵਸਤੂ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਗੁਣ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤਤਾ—ਇਹ ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਦੇ ਕਾਰਜ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪਕਾਉਣਾ, ਗਰਮੀ, ਸਾੜਨਾ, ਠੰਡ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਸੁੱਕਾਉਣਾ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤਿੱਖਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਅੱਗ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਤੋਂ, ਜੋ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਸਵਾਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਆਇਆ, ਤੇ ਜੀਭ ਸਵਾਦ ਦੇ ਜਾਣਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਕਸੈਲਾ, ਮਿੱਠਾ, ਕੌੜਾ, ਤਿੱਖਾ, ਖੱਟਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਵਾਦ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੀ ਸਵਾਦ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ। ਭੀਜਣਾ, ਜਮਾਉਣਾ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਪ੍ਰਾਣ ਪਾਲਣਾ, ਪੋਸ਼ਣ, ਆਨੰਦ, ਗਰਮੀ ਬੁਝਾਉਣਾ ਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ—ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧ ਸਵਾਦ ਤੋਂ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਆਈ, ਤੇ ਨੱਕ ਗੰਧ ਦੇ ਜਾਣਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੀ ਗੰਧ ਮਿੱਟੀ, ਸੜੀ, ਸੁਗੰਧੀ, ਨਰਮ, ਤੀਖੀ, ਖੱਟੀ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਰਚਨਾ ਲਈ ਆਧਾਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਆਸਰਾ, ਅਸਲੀ ਪਛਾਣ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ—ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਸੁਣਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰਵਣ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਲਈ ਵਾਯੂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਛੂਹਣ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਲਈ ਅੱਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਰਸ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਦ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਗੰਧ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਘ੍ਰਾਣ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ।