ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਾਂਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, “ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਕਿੰਨਾ ਅਦਭੁਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ! ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਧੀਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ?” ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ, “ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਦਿਨ ਦਾ ਇਹ ਬੱਚਾ, ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ?” ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, “ਇਹ ਬੱਚਾ ਅਜੇ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਿਆ ਸੀ, ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਨਾਲ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਜੈਸੀ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਣੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਹੀ ਖਿੱਚ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, “ਇਹ ਬੱਚਾ ਜਦੋਂ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਰੇੜੀ ਹੇਠਾਂ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਥਾਪ ਨਾਲ ਰੇੜੀ ਉਲਟ ਗਈ, ਪਹੀਆ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।” ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੱਚਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਤ੍ਰਿਣਾਵਰਤ ਨਾਮਕ ਦੈਤ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗਲ੍ਹ ਫੜ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਬੱਚਾ ਉਸ ਮਹਾ-ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਨੇ ਮੱਖਣ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਥਣੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਥਣੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦਰੱਖ਼ਤ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਬੱਚਾ ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਗੋਪਾਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਛੇ ਚਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬਕਾਸੁਰ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਹੀ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਦੈਤ ਵੱਛੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਹੋਰ ਵੱਛਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਕਪੀਠਾ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਨੇ ਗਧੇ-ਰੂਪ ਦੈਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤਾਲਾ ਦੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਸੁੱਖਾ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਰਸੀਲੇ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਲੰਭਾ ਜਿਹਾ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਗਵਾਂ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪ-ਰਾਜਾ ਕਾਲੀਆ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨਦੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬੱਚੇ ਲਈ ਐਸੀ ਅਟੁੱਟ ਮਮਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਨੰਦ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਇੰਨੀ ਖਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ? ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ, “ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੱਲੋਂ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਲੈਣਾ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਨੰਦ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।” ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ ਗਵਾਲੋ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਗਰਗ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬੱਚੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਧਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਇਹ ਕਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਗੋਕੁਲ ਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੁਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਰ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਓਗੇ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਲੁੱਟੇਰੇ ਹੱਦ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤਦ ਵੀ ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਹਾਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਦੈਤ ਵੀ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਨੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਾਇਣ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ, ਭਾਗ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅਸੰਭਵ ਕੰਮ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਗਰਗ ਮੁਨੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਸਨੀਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਤੇ ਸੁਣੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨੰਦ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਰੁਕਣ ਕਾਰਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਜਲ, ਓਲੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਗਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਵਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਗਵਾਲੇ ਤੇ ਗਵਾਂ, ਆਪਣੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਆਸਰੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹੰਸ ਕੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ, ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਉਖਾੜ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਖਿਡੌਣਾ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਗਵਾਲਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਗਰੂਰ ਕਰਦਾ, ਗਵਾਂ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਗਵਤ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਛਬੀਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਵਰਨਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਸੰਤ—ਜੋ ਲੋਭ-ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਲੇਪ, ਆਤਮ-ਰਮਣੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਦੁੰਦ (ਸੁਖ-ਦੁੱਖ) ਤੋਂ ਅਡੋਲ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਜਿਹੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ, ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂ ਮਨ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਸੰਤ ਨੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਉਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਨੰਤ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਹਾਂ, ਆਨੰਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਅੱਗ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਠੰਡ, ਡਰ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਤੇ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਤ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੌਕਾ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੁਖੀਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਨ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਤ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਡਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਸੰਤ, ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸੰਤ, ਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਤਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਦ ਉਰਵਸ਼ੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਫਿਰੀ। ਫਿਰ, ਵਿਆਖਿਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਰਮੀ ਤੇ ਸਖ਼ਤੀ, ਠੰਡ ਅਤੇ ਗਰਮੀ—ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਗੁਣ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਣ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਗੁਣ, ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ, ਜੋਤਿ (ਅੱਗ) ਆਈ, ਅਤੇ ਅੱਖ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਪਦਾਰਥ ਹੋਣਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤਤਾ—ਇਹ ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਕਰਨਾ, ਪਕਾਉਣਾ, ਗਰਮੀ ਦੇਣਾ, ਸਾੜਨਾ, ਠੰਡ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਸੁਕਾਉਣਾ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਤੋਂ, ਜੋ ਅੱਗ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਸੁੱਚਾ ਸੁਆਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ, ਪਾਣੀ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਜੀਭ ਸੁਆਦ ਦੇ ਪਛਾਣਣ ਲਈ ਇੰਦਰੀ ਬਣੀ।