ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਮੋਹਕ ਖੂਬੀਆਂ ਦੇ ਝਾਂਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਖਿਡੌਣੇ ਵਾਂਗ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਕਰਤੱਬ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਨੰਦ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਗਰਗ ਮੁਨੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਇਹਦੇ ਕਰਤੱਬ ਤਾਂ ਵਾਕਈ ਅਜੀਬ ਹਨ। ਗਾਂਢੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਲੋਕ ਤੋਹਿੰਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਤਾਂ ਬੜੀ ਅਜੀਬ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਬੱਚਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਕਮਲ ਦਾ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅੱਖਾਂ ਅਜੇ ਅੱਧੀਆਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਹੀ ਸਨ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਵੀ ਪੀ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਸਭ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਲੰਗ ਹੇਠਾਂ ਪਿਆ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਲੱਤ ਨਾਲ ਰਥ ਦਾ ਪਹੀਆ ਉਲਟ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਣਾਵਰਤ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਨੇ ਉਸ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।" "ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੱਖਣ ਚੋਰੀ ਕਰਨ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਥਣੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਦੋ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਚਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬਕਾਸੁਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਛੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੇਡਣ-ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਕਪਿੱਥਾ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ।" "ਇਸ ਨੇ ਗਧੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਤਾਲਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਭਲੰਭ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ, ਜੋ ਕਦੇ ਬੜਾ ਮਾਣੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਸਭ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਐਸਾ ਮੋਹ ਹੈ ਜੋ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਨੰਦ ਜੀ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਰੂਹ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਲਗਨ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਈ?" "ਇਹ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਪਹਾੜ ਕਿਵੇਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਨੰਦ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸੰਦੇਹ ਹਨ।" ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਸੁਣੋ ਗਵਾਲੋ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਗਰਗ ਆਚਾਰਿਆ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ—ਇਹ ਬੱਚਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ, ਪੀਲਾ ਤੇ ਹੁਣ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਧਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।" "ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਨਾਮ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਕਿਰਤ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਗੋਕੁਲ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੋਗੇ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਨੇ ਧਰਮਾਤਮਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।" "ਜਿਹੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵਿਆਪ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਰਾਖੀ ਹੇਠ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਨੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਾਇਣ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਗੁਣਾਂ, ਭਾਗ, ਯਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ। ਇਸਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ। ਗਰਗ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" ਨੰਦ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਗਰਗ ਮੁਨੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅਪਾਰ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਸਨ, ਹੁਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੰਦ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨੋਂ ਸਾਰੇ ਅਚੰਭੇ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਹੀ ਸਮੇਂ, ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ, ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ, ਓਲੇ ਤੇ ਆਂਧੀਆਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਗਵਾਲੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਡਰ ਗਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਸਦਾ ਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖਿਡੌਣੇ ਵਾਂਗ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਛਬੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਸੰਤ ਲੋਕ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਲੋਭ-ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਸੰਤਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ, ਗਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਸੰਤ ਨੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਉਸਦੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਠੰਢ, ਡਰ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਭ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੰਤ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਖਾਣਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਦੀ ਓਟ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਰਲੋਕੀ ਧਨ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਤ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਡਰੇ ਹੋਿਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਸੰਤ ਲੋਕ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸੰਤ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ—ਸਭ ਸੰਤ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਤਸੇਨਾ ਵੀ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਵਾਂਗ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ, ਮੋਹ ਰਹਿਤ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਤਮ-ਰਾਮ ਰਹਿ ਕੇ ਫਿਰਦੀ ਸੀ। ਨਰਮੀ ਤੇ ਸਖ਼ਤੀ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ—ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਗੁਣ ਹਨ। ਚਲਣ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਅਗਵਾਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਸਾਰ—ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਗੁਣ 'ਸਪਰਸ਼' ਤੋਂ, ਤੇ ਦੈਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ, ਜੋਤਿ (ਅੱਗ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅੱਖ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਪਦਾਰਥ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਗੁਣ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ (ਅੱਗ) ਦੇ ਕਾਰਜ ਹਨ, ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ।