ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਉਸਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਤਨੀ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਪਤੀ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਖਿਲੌਣਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਗੋਪਾਲਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਕਰਤੱਬ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਨੰਦ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਗਰਗ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਕੰਮ ਤਾਂ ਵਾਕਈ ਵੱਡੇ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਬੱਚਾ, ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਉਠਾ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕੌਮਲ ਕੰਵਰ ਉਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਨਿੰਨ੍ਹੇ-ਨਿੰਨ੍ਹੇ ਅੱਖਾਂ ਅਧ-ਖੁੱਲੀਆਂ, ਮਾਸੂਮ ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਦੇ ਦੂਧ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਵੀ ਪੀ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਸਭ ਦੀ ਜਿੰਦ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਉਹ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਰਥ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਰਥ ਦਾ ਪਹੀਆ ਉਲਟ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਣਾਵਰਤ ਰਾਖਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੋਂ ਫੜ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਮਾਂ ਨੇ ਮੱਖਣ ਚੋਰੀ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਥਣੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਰੁੱਖ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜਦ ਉਹ ਹੋਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਛਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬਕਾਸੁਰ ਦੈਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਆਪਣਿਆਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਕਾਸੁਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਇੱਕ ਦੈਤ ਵੱਛੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਹੋਰ ਵੱਛਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਕਪਿੱਥਾ ਦੇ ਫਲ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਗਧੇ-ਰੂਪ ਦੈਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਤਾਲਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਲੰਭਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਤੇ ਗੋਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਸਾਂਪ-ਰਾਜਾ ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਤਲਾਬ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਐਸਾ ਲਗਾਵ ਹੈ ਜੋ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਨੰਦ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਇਹ ਜਨਮਜਾਤ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੱਲੋਂ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਕਰਤੱਬ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਹੈ। ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਗੋਪਾਲੋ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਗਰਗ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬੱਚੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਧਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਇਹ ਕਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਗੋਪਾਲਾਂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਕਰੇਗਾ; ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੋਗੇ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਲੁਟੇਰੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਇਸ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਰਾਖਸ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਨੰਦ ਦਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਗੁਣਾਂ, ਭਾਗਾਂ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ। ਗਰਗ ਮुनਿ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅਸੰਭਵ ਕੰਮ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਨੰਦ ਜੀ ਤੇ ਗਰਗ ਮुनਿ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਣਮਾਪ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਤੇ ਸੁਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨੰਦ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾ ਰਹੀ। ਫਿਰ, ਜਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ ਰੁਕਣ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਤੇਜ਼ ਮੀਂਹ, ਓਲੇ ਤੇ ਹਵਾ ਭੇਜੀ, ਗੋਪਾਲ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਡਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਲ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਹੰਸਦੇ ਹੋਏ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਖੜਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਖਿਡੌਣੇ ਵਾਂਗ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਛਬੀਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਨਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਰੋਹਰ। ਸੰਤ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅਲਿੱਪਤ, ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ ਹਨ—ਉਹੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸਦਾ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ, ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂ ਮਨ-ਮਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸੰਤ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿਚ, ਜੋ ਕਿ ਅਨੰਤ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਠੰਡ, ਡਰ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੁਖ ਤੇ ਭੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬਦੇ-ਉਤਸ਼ਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਤ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੌਕਾ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਖਾਣਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਦੀ ਆਸਰਾ ਹਾਂ; ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਹੀ ਧਨ ਹੈ; ਸੰਤ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਸੰਤ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ—ਸਭ ਸੰਤ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਤਸੇਨ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੀ ਬਿਨਾ ਮੋਹ ਹੋਏ, ਸੰਸਾਰਕ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਤਮ-ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਨਰਮਤਾ ਤੇ ਕਠੋਰਤਾ, ਠੰਡ ਤੇ ਗਰਮੀ—ਇਹ ਸਬ ਹਵਾ ਦੇ ਸੁਖ-ਸਪਰਸ਼ ਗੁਣ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਲਣ, ਇਕੱਠਾ ਹੋਣਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਅਗਵਾਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ—ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੇ ਸੁਖ-ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਇਆ ਅਤੇ ਅੱਖ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ।