ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਂਜਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੰਝ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਨਲੀਨੀ ਅਤੇ ਨਾਲੀਨੀ, ਇਕੱਠੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਵਧੂਤਸਖਾ ਸੁਗੰਧਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਮੁੱਖਿਆ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਈ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਕਾਵਾਂ ਹਨ; ਇਥੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸੁਆਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀ ਨਾਲ, ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਪਿਤ੍ਰਹੂ ਨਾਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰਾਂਜਨ ਦੱਖਣੀ ਪੰਚਾਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਦੇਵਹੂ ਨਾਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਪੰਚਾਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ। ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਆਸੁਰੀ ਨਾਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰਾਂਜਨ ਗ੍ਰਾਮਕਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ। ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਹੀ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨਾਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਵੈਸ਼ਸਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਲਾਲਚ ਨਾਲ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਅੰਧਾ ਅਤੇ ਅਵਮੀਸ਼ਾ, ਚੁਪ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਨਜ਼ਰ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਵਿਸੂਚੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਭਟਕਾਵਾ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼, ਭੁਲੇ-ਭਟਕੇ, ਉਹ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ, ਜਦ ਪਤਨੀ ਪੀਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਰੋਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਰੋਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਹੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹੱਸਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਦੌੜਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਖੜੀ ਹੋਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਪਈ ਹੋਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸੁਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਸੁੰਘਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਛੁੰਹਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਛੁੰਹਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪਤਨੀ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਭਟਕ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਮਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮੂਰਖ ਪੁਰਸ਼ ਉਸ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਖਿਡੌਣਾ, ਆਪਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾ: ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅਸਧਾਰਣ ਕਰਤਬ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਗੋਪਾਂ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਨੰਦਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਗਰਗ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਇਹ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਕੰਮ ਬੜੇ ਅਜੀਬ ਹਨ; ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਕੰਮੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੇ, ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਰਾਜ਼ ਲੋਟਸ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।" "ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਅੱਖਾਂ ਅੱਧ ਖੁੱਲੀਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਦੇ ਦੂਧ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਵੀ ਪੀ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਸਭ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਰੇੜੀ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਰੇੜੀ ਨੂੰ ਲੱਗੇ, ਰੋਣ ਤੇ ਕਿਕ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਪਹੀਆ ਉਲਟ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਤ੍ਰਣਾਵਰਤ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗਲ ਫੜ ਕੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਡਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਮੁਸੀਬਤ ਤੇ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਮਾਂ ਨੇ ਮੱਖਣ ਚੋਰੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਕਲੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਦੋ ਅਰਜੁਨ ਵ੍ਰੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਗਾਂ ਚਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਬਾਕਾ ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਕਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਖਸ਼ ਵੱਛਾ ਬਣ ਕੇ ਗਾਂ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਕਪਿੱਠਾ ਫਲ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤੇ।" "ਉਸ ਨੇ ਗਧਾ ਰਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਤਾਲਾ ਬਾਗ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪੱਕੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਲੰਬਾ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਗਾਂ ਅਤੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਝੀਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਜੋ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਨੰਦਾ ਜੀ, ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਇਹ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੱਲੋਂ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੈ।" ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ, ਗੋਪੋ, ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਬੱਚੇ ਬਾਰੇ, ਗਰਗ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੰਗ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ: ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ, ਤੇ ਪੀਲਾ; ਹੁਣ ਉਹ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਹੁਣ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਈ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੇ ਕਰਤਬਾਂ ਅਨੁਸਾਰ। ਮੈਂ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਲੋਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੋਪਾਂ ਤੇ ਗੋਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦੇਵੇਗਾ; ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਓਗੇ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਜਦ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬਚਾਇਆ ਤੇ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਹਾਰਦੇ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਨੰਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਗੁਣਾਂ, ਭਾਗ, ਯਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ 'ਚ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸਿਖਾਇਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ; ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਤਬ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਨੰਦਾ ਦੇ ਬਚਨ ਤੇ ਗਰਗ ਦੀ ਵਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਚਮਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੰਦਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਯਜਨ ਰੁਕਣ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਮੀਂਹ, ਓਲੇ ਤੇ ਹਵਾ ਭੇਜੀ, ਤੇ ਗੋਪ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕੋ ਆਸਰਾ, ਕਰੁਣਾਵਾਨ ਹੱਸਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਖਿਡੌਣਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਗਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪੁਰਾਂਜਨ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅਸਧਾਰਣ ਕਰਤਬਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੱਕ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।