ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ ਮਹਾਨ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੀ, ਉਥੇ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਰਗੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ, ਚਾਰੋ ਦਿਸਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਆਦਿ ਜੰਗਲ—all ਆ ਗਏ। ਪਹਾੜ, ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਤੱਤ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀਤਾ ਦੇ ਕਰਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਉਥੇ ਲਿਆਇਆ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦীক্ষਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੋਟੀ ਦੀ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਵੈਸ਼ਨਵ, ਵੈਰਾਗੀ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਖੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਖੜੇ ਸਨ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਵੇਦ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਪਾਸੇ ਸੁਤੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੈਕਾਰਾਂ, ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਧੁਨੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ। ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਅਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ 'ਚ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਨੇਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਉਪਸਥਿਤ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਸਾਏ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਟਲ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਓਹ ਮਾਹਾਤਮਿਆ ਦੱਸਾਂਗੇ ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਗਵਤ-ਕਥਾ ਸਦਾ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ, ਸਦਾ ਸੁਣਣਯੋਗ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਆ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਥਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਪਰਿਖ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ—ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ ਭਰਮ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ। ਇੱਕੋ ਭਾਗਵਤ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ ਜਿੱਥੇ ਰੋਜ਼ ਭਾਗਵਤ-ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਅਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਭਾਗਵਤ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਪਾਪ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਗੰਗਾ, ਨਾ ਗਿਆ, ਨਾ ਕਾਸੀ, ਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਨਾ ਪ੍ਰਯਾਗ—ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਰਵੋਤਮ ਲੱਛ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ। ਵੇਦ, ਵੇਦ ਮਾਤਾ, ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ, ਤ੍ਰੈਵੇਦ, ਭਾਗਵਤ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਬਾਰਾਂ-ਰੂਪ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਈ ਅਤੇ ਬਾਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ, ਤુલਸੀ, ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਭਾਗਵਤ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਰੋਜ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪਾਠ, ਹਰੀ ਦਾ ਨਿੱਤ ਸਿਮਰਨ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਗਾਈਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਜੋ ਭੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਬਚਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਵੈਕੁੰਠ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਆਸਨ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ, ਝੂਠੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਕਦੀ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਰਸ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਗਧੇ ਵਾਂਗ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਲਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕਰਮ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਰਤਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ-ਸਮਾਨ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਹੈ—ਇਹ ਅਕਾਸ਼ੀ ਸੱਭਾ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਿਵਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਥਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ ਯੋਗ ਰੂਪੀ ਖਜਾਨੇ ਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਸੁਣੋ; ਇਸ ਵਿਚ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ—ਹਰ ਸਮੇਂ ਸੁਣਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਣਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਕਲੀਯੁਗ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਚਲਾਂ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਦীক্ষਾ ਆਦਿ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਅਸਮਰਥਤਾ, ਰੋਗ, ਆਯੁ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਕਲੀ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦੇ ਕਰਕੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਤਪ, ਜੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਯੱਗ, ਵਰਤ, ਤਪ, ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ। ਇਹ ਜੋਗ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਚਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕਥਾ ਵਾਕਈ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਗਲ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੋਗ ਆਦਿ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਲ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨੀ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ। ਉਧਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਸੁਣੋ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿਓ।