ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਭਾਵਕ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਪਹਾੜ ਡਿੱਗਣ ਜਾਂ ਤੂਫ਼ਾਨ ਤੇ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਡਰੋ ਨਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀ ਆਪਣੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਜਿੱਥੇ ਥਾਂ ਮਿਲੀ, ਉਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਦਰਦ ਤੇ ਆਰਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹਿਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕੇ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਟੁੱਟ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਦਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਆਸਮਾਨ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੂਰਜ ਚਮਕਣ ਲੱਗਿਆ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾ-ਮੀਂਹ ਰੁੱਕ ਗਏ, ਤਾਂ ਗੋਵਰਧਨ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਡਰੋ ਨਾ, ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ, ਧਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਓ। ਹਵਾ ਤੇ ਮੀਂਹ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਦਰਿਆ ਵੀ ਠੱਠ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂ, ਰਥ, ਸਮਾਨ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਪਰਮ ਪਿਆਰੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਹਿਲੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਲਕੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਅਖੰਡ ਚੌਲ ਭੇਂਟ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ। ਯਸ਼ੋਦਾ, ਰੋਹਣੀ, ਨੰਦ ਤੇ ਬਲਰਾਮ—ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ—ਉਹ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਚਿਰ-ਸਨੇਹ ਵਿੱਚ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ, ਸਾਧਯ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਚਾਰਣ—all ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਢੋਲ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਤੁੰਬੁਰੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਗਾਂਵ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੇ ਪਚੀਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਲੈ ਕੇ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਭਜਣ। ਜੋ ਸਾਧੂ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣ ਰਾਹੀਂ ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਸਤੋਗੁਣ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਕਤੀਕਤ ਅਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਹੋਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਥੋਂ—ਪੂਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ—ਲਈਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਨਾ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਦਰ ਵੱਲ। ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਕਾਲ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ, ਪੁੱਤਰ, ਮਿਤਰ, ਅਧਿਆਪਕ, ਸਹਿਯੋਗੀ ਤੇ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਜਗਤ, ਪਰਲੋਕ, ਆਤਮਾ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਇਥੇ ਆਪਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਧਨ ਹੋਵੇ, ਪਸ਼ੂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਘਰ—ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਸਮਝ ਕੇ ਭਜਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ—ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਆਦਿ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ—ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭੈ ਵੀ ਨਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹਵਾ ਵੱਗਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਸੜਦੀ ਹੈ, ਮੌਤ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਯੋਗੀ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੇ ਭੈ ਰਹਿਤ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਗਾੜ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਰੱਖਣ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਰਾਜਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ, ਦੋ ਸਾਹਮਣੇ, ਦੋ ਹੇਠਾਂ, ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਇੰਦਰਿਅਾਂ ਦੇ ਗਤੀ ਲਈ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਦੱਖਣ ਤੇ ਇੱਕ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹਨ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੋ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਦੁੱਧੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ, ਦੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਇਕੱਠੇ ਬਣੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਊਮਤਸਖਾ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਲੀਨੀ ਤੇ ਨਾਲਿਨੀ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਵਧੂਤਸਖਾ ਸੁਗੰਧੀ ਭੂਮਿ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਮਣੇ ਮੁੱਖਿਆ ਨਾਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਵਾਂ ਹਨ; ਇਥੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਰਸ ਪਛਾਣਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਿਤ੍ਰਹੁ ਨਾਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਪੁਰੰਜਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਪਾਂਚਾਲਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇਵਹੁ ਨਾਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਪੁਰੰਜਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਪਾਂਚਾਲਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਆਸੁਰੀ ਨਾਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਪੁਰੰਜਨ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗ੍ਰਾਮਕਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰ੍ਰਿਤਿ ਨਾਮ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਪੁਰੰਜਨ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਸਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਧਾ ਤੇ ਅਵਮੀਸ਼ਾ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਚੁੱਪ ਤੇ ਚਤੁਰ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਸੂਚੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਮੋਹ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੋਹ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ, ਉਹ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਰਾਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੀਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਦਿਰਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੁਖ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਖ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਉਹ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੋਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਰੋਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹੱਸਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਉਹ ਦੌੜਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਖੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਉਹ ਬੈਠਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਉਹ ਸੁਣਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਉਹ ਸੁੰਘਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੂਹਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਛੂਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰੰਜਨ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਰਮ, ਇੰਦਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਦੇ ਚਲਣ ਤੇ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਲ ਕਥਾ ਹੈ।