ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਲੀਲਾ ਰਚੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੋਪ ਗਾਂਵ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਧੀਨ ਅਤੇ ਰਾਖਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਇਸ ਗੋਪ ਸਮਾਜ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਛਤਰੀ ਵਾਂਗ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ: "ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਰਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ।" ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਇੱਥੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਤੇ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਡਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਖੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਨਾਲ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਸਮੇਤ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਉਠਾਏ ਹੋਏ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਟੁੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਦਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਅਸਮਾਨ ਸਾਫ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੂਰਜ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾ ਤੇ ਮੀਂਹ ਰੁਕ ਗਈ, ਤਦ ਗੋਵਰਧਨਧਾਰੀ ਨੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਹੁਣ ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਓ; ਹਵਾ ਤੇ ਮੀਂਹ ਰੁਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈਆਂ ਹਨ।" ਗੋਪਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂ, ਰਥ, ਸਾਮਾਨ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵੀ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚੁੱਪਚਾਪ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਗੋਪਣੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਦਹੀਂ, ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ ਚੜ੍ਹਾਏ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਯਸ਼ੋਦਾ, ਰੋਹਿਣੀ, ਨੰਦ ਅਤੇ ਰਾਮ—ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਸਨ—ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਭਾਵ-ਭਰਿਆ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ, ਸਿੱਧ, ਸਾਧਿਆ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਚਾਰਣ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੁੰਬੁਰੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਬਲਰਾਮ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਗੋਪ-ਗਾਂਵ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਗੋਪਣੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਂਦੀਆਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਈਆਂ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: "ਵਿਦਵਾਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਚੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ।" "ਜੋ ਰਿਸ਼ਿ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸਤਵ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਸਤਿਤਵ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਆਤਮਾ, ਹੋਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣ-ਜਨਿਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਦਰ।" "ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਠ-ਵਿਧ ਸਵਰਾਜ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਕਾਲ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ, ਪੁੱਤਰ, ਮਿਤਰ, ਗੁਰੂ, ਸਤਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਪੂਜਨੀਯਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਅਗਲਾ ਸੰਸਾਰ, ਆਤਮਾ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਥਾਂ ਆਪਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਧਨ, ਪਸ਼ੂ, ਘਰ—" "ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਸਮਝ ਕੇ, ਅਨਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਆਤਮਾ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਡਰ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਰਮ-ਪਤੀ ਅਤੇ ਆਦਿ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਰਾਖਾ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਬਲਦੀ ਹੈ, ਮੌਤ ਚਲਦੀ ਹੈ।" "ਯੋਗੀ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਯੋਗ-ਭਕਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਨਿਰਭੈ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਸੁਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਲਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ।" "ਇਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਉਪਰਲੇ ਸੱਤ, ਅੱਗੇ ਦੋ, ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਇੰਦ੍ਰਿਓਂ ਦੀ ਚਲਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਰਾਖਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਅਤੇ ਦੋ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੁਗਨੂ, ਇਕੱਠੇ ਬਣੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਉਮਤਸਖਾ ਜਾਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਨਲਿਨੀ ਅਤੇ ਨਾਲਿਨੀ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਵਧੂਤਸਖਾ ਸੁਗੰਧਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਮੁੱਖਾ ਨਾਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਅੱਗੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੇ ਭੋਜਨ-ਨਾਵਾਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਸ-ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀ ਸਮੇਤ, ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਿਤ੍ਰਹੂ ਨਾਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰੰਜਨ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ-ਧਾਰਕਾਂ ਨਾਲ।" "ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇਵਹੂ ਨਾਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰੰਜਨ ਉੱਤਰੀ ਪੰਜਾਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ-ਧਾਰਕਾਂ ਨਾਲ।" "ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਆਸੁਰੀ ਨਾਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰੰਜਨ ਗ੍ਰਾਮਕਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ।" "ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰੰਜਨ ਵੈਸ਼ਸਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਭ ਨਾਲ।" "ਅੰਧਾ ਅਤੇ ਅਵਮੀਸ਼ਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਚੁਪ ਅਤੇ ਚਤੁਰ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਸੂਚੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਭ੍ਰਮ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼, ਮੋਹ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ।" "ਕਦੇ ਉਹ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪੀਣ 'ਤੇ ਮਦਰਾ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਪਚੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।