ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਆਰੰਭੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਭਗਵਤ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਆ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹਲਚਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤਮਈ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਥੇ ਦੌੜ ਪਏ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਸ਼ਣਵ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚ੍ਯਵਨ, ਗੌਤਮ, ਮੇਧਾਤਿਥਿ, ਦੇਵਲ, ਦੇਵਰਾਤ, ਰਾਮ, ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਾਕਲ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲਾਦ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਆ ਗਏ। ਵਿਦਵਾਨ ਯੋਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਛਾਇਆਸ਼ੁਕ, ਜਾਜਲੀ, ਜਹਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ, ਵੇਦਾਂਤ, ਵੇਦ, ਮੰਤ੍ਰ, ਤੰਤ੍ਰ, ਦਸ ਤੇ ਸੱਤ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰ—all embodied as divine forms—ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ ਸਰੋਵਰ, ਤੀਰਥ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਆਦਿ ਜੰਗਲ ਵੀ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਪਹਾੜ, ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਣੀ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਆਏ, ਪਰ ਉਹ ਭਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਲਿਆਇਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦੀਕਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ, ਕੁਮਾਰਾ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਵੈਸ਼ਣਵ, ਵੈਰਾਗੀ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਵੇਦ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਤੀਰਥ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਉਥੇ ਜੈਕਾਰਾਂ, ਵੰਦਨਾ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗੀ। ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਅਨੇਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕਾਮਧੇਨੂ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇੱਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਸੁਣਾਇਆ। ਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਸ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗੇ ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੁਣ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸਦਾ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ, ਸਦਾ ਸੁਣਣਯੋਗ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਜੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਥਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ—ਇਸੇ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।" "ਪਿਆਰੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਜੇਕਰ ਮਨ ਵਿਚ ਭਰਮ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭਾਗਵਤ ਇਕੋ-ਇੱਕ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾਤਾ ਵੱਜੋਂ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਘਰ, ਜਿਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਘਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਸੋਲੇਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।" "ਹੇ ਤਪਸਵੀਓ, ਪਾਪ ਤਦ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ। ਨਾ ਤਾਂ ਗੰਗਾ, ਨਾ ਗਿਆ, ਨਾ ਕਾਸੀ, ਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਨਾ ਪ੍ਰਯਾਗ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।" "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਰਵੋਤਮ ਲੱਛ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ। ਵੇਦ, ਵੇਦ ਮਾਤਾ, ਪੁਰੁਸ਼ ਸੁਕਤ, ਤ੍ਰੈਵੇਦ, ਭਾਗਵਤ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।" "ਬਾਰਾਂ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗ્નਿਹੋਤ੍ਰ, ਕਾਮਧੇਨੂ ਗਾਂ, ਤੇ ਦਵਾਦਸ਼ੀ—ਇਹ ਸਭ, ਤੁਲਸੀ, ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੀਨਤਾ ਨਹੀਂ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਨਿਤ ਪਾਠ, ਹਰੀ ਦੀ ਸਦਾ ਚਿੰਤਨ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਜਦ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਉਸਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਨਾਲ ਭਾਗਵਤ ਗ੍ਰੰਥ ਕਿਸੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ, ਚਲਾਕ ਮਨ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਆਸਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਗਧੇ ਵਾਂਗ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੀਉਂਦਾ ਲਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭੀ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਐਸਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।" "ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ; ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ ਯੋਗ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਸੁਣੋ; ਕੋਈ ਦਿਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ; ਪਰ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਅਸਮਰਥਤਾ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।" "ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ, ਨਿਯਮ ਪਾਲਣਾ, ਤੇ ਦੀਕਸ਼ਾ ਲੈਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸੱਤ ਦਿਨ ਵਿਚ ਸੁਣਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ।" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ, ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਵਿਚ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਰੋਗ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਘੱਟਾਈ, ਤੇ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਕਰਕੇ, ਸੱਤ ਦਿਨ ਵਿਚ ਸੁਣਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਸੰਤ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਤਮ ਸੁਣ ਕੇ ਆਤਮਕ ਅਨੰਦ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।