ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਰਜੋਗੁਣ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸਾਡੀਆਂ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਜਾਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਆਓ ਗੋਮਾਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਪਹਾੜ ਲਈ ਯਜ੍ਯ ਕਰੀਏ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜੋ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਇਸ ਯਜ੍ਯ ਲਈ ਵਰਤੋਂ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਓ—ਦਾਲਾਂ, ਖੀਰਾਂ, ਪੂੜੀਆਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣੇ ਵਿਆੰਜਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰੋ। ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਗਾਂ ਦਾਨ ਦਿਓ। ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ—ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਛੂਤਾਂ, ਜਾਂ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ—ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਯੁਕਤ ਦਾਨ ਦਿਓ। ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਜੌ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਓ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ, “ਸਭ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ, ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਮੱਤ ਹੈ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਰੀਏ। ਇਹ ਯਜ੍ਯ ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵਾਸੁਦੇਵ—ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ—ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮਾਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਸਮੱਗਰੀ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ। ਸਭ ਦਾਨ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਜੌ ਖਵਾਇਆ, ਤੇ ਗੋ-ਧਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ। ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਬੈਲ-ਗੱਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਗਾਂਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਲੈਂਦੀਆਂ ਚੱਲੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਪਹਾੜ ਹਾਂ।” ਉਹ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਭੋਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਵੇਖੋ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਗਵਾਲੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਸਮੇਤ, ਪਹਾੜ, ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਸਹੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਪਿਲਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਵਰੂਪ—ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣ ਲਵੇਂ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦਿਆਂਗਾ ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਡਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।” ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਪਿਲਦੇਵ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵਰਤ ਲੈ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੇ, ਅਲੱਗ ਰਹਿ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਸਦਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਖੁਦ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ, ਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੁੰਦ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਵੇਖਦੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੰਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ। ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਨ ਕੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ। ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਭ ਉੱਤੇ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਭਗਵਤ-ਭਗਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮੋਹਰਤਨ, ਬਾਂਹ, ਹਾਰ, ਪਾਗ, ਚੂੜੀਆਂ, ਕੜੇ, ਮਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ, ਕਮਲ, ਮਾਲਾ, ਅਤੇ ਅਣਮੋਲ ਰਤਨ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਂਧ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੀ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਚਮਕਦਾਰ ਪਾਰਸ ਵਾਂਗ ਸੀ—ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਿਆ ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਪੀਤਾਂਬਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਪਾਏ, ਕਾਲੀ ਕਟਿ ਉੱਤੇ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ, ਗੁੱਡੀਆਂ ਤੇ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਤੇ ਸੁਡੌਲ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਕਲਦਾ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ। ਹੇ ਗੁਰੁ, ਆਪਣਾ ਇਹ ਚਰਨ-ਸਰੂਪ ਸਾਨੂੰ ਵਿਖਾ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਉਹ ਲੋਕ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਿਰਫ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ, ਤੇਰੀ ਅਨਨ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸਤਕਰਮੀ ਹੋਣ, ਅਨਨ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਕਿਉਂ ਮੰਗੂ? ਜਿੱਥੇ ਮੌਤ ਵੀ, ਜੋ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਭੀ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਵਾਸ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤੋਂ ਉਦਾਸੀਨ ਹੈ—even ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਭਰੌਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੋਖਸ਼ ਵੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਅੱਧੇ ਪਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਰਦਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਰਿੱਤਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੀ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਧੋਏ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਤੇਰੀ ਅਸਲ ਕਿਰਪਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਭਟਕਾਉਂਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਭਗਤੀ ਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਉੱਚੀ ਜੋਤ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਇਆ, ਚਲਾਇਆ, ਤੇ ਮੁੜ ਸਮੇਟ ਲਿਆ, ਪਰ ਆਪ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਕਰਕੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪ-ਨਿਰਭਰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ। ਭਗਤੀਯੋਗੀ ਤੇਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਾਸਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੇਰੀ ਹੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵੇਦ ਅਤੇ ਤੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਥਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ, ਭਗਤੀ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ ਆਤਮ-ਸਾਖ਼ਾਤਕਾਰ ਤੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।