ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਜੀਵ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਚ ਜਾਂ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਨਿਰਪੱਖ—ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ। ਜਿਸ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਜੀਵਨ-ਉਪਾਰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਹੇ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਇਸਤਰੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਪਰ-ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਚਲਾਏ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਵਪਾਰ-ਕਾਰੋਬਾਰ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨੀ, ਵਪਾਰ, ਗਊਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਸੁਧ-ਵਿਆਜ ਤੇ ਸੰਗੀਤ—ਇਹ ਚਾਰ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਉਪਾਰਜਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਊਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਸਤ੍ਵ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਾਲਣ, ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਰਜ ਗੁਣ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਅਪਕ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਜ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਬੱਦਲ ਹਰ ਥਾਂ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪਲਦੇ ਹਨ—ਇਸੇ ਲਈ ਇੰਦਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਨਾ ਪਿੰਡਾਂ, ਨਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਆਓ ਗਊਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰੀਏ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜੋ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਇਸ ਯਜਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਾਲਾਂ, ਖੀਰਾਂ, ਪੂੜੀਆਂ, ਤਲੀ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾਵਣ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਗਊਆਂ ਦਾਨ ਕਰੀਏ। ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਚੁਲ੍ਹੇ ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯੋਗ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਜੌਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਭੀ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸਜਧਜ ਕੇ, ਸੁਗੰਧ ਲਾ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਗਊਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੀਏ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਰ ਲਓ। ਇਹ ਯਜਨ ਗਊਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਨੰਦ ਜੀ ਤੇ ਹੋਰ ਗੋਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਠੀਕ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰ ਕੰਮ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਕੀਤਾ, ਸਮੱਗਰੀ ਪਹਾੜ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਜੌਂ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਓਕਸਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਸਜੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਔਰਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਇਆ, "ਮੈਂ ਹੀ ਪਹਾੜ ਹਾਂ," ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਭੋਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਭ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪੇ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਵੇਖੋ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਉਹ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇਵੇ। ਇੰਝ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਗੋਪਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪਹਾੜ, ਗਊਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੇ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣ ਲਏਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਤੂੰ ਡਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਪਿਲ ਮুনি, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵਰਤ ਲੈ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਘਰ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਮੋਹ ਦੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਆਪ ਗੁਣਾਤੀਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੇਵਲ ਏਕਾਗ੍ਰ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੁੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਡੋਲਣ ਰਹਿਤ, ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕ ਲਹਿਰ-ਰਹਿਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਖਿਰਕਾਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਉਹ ਰਾਗ ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ, ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪਰਮ ਭਗਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰੌਣਕਦਾਰ ਮੋਰ, ਕੰਘਣ, ਮਾਲਾ, ਪਾਇਲ ਤੇ ਕਮਰਬੰਦ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ, ਪਦਮ, ਮਾਲਾ, ਅਤੇ ਉੱਚਤ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਚਮਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੋੜੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਆਭਾ ਅਚੂਕ ਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਹਨ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਉਹ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਉਸਦੇ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਿਆ ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਪੀਤਾਂਬਰ ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਮਰਬੰਦ ਪਹਿਨੇ, ਕਾਲੀ ਕਮਰ ਉੱਤੇ, ਉਸਦੇ ਪੈਰ, ਘੁਟਣ ਤੇ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਸੁਡੌਲ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਚਰਨ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਖ ਚਾਨਣ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਗੁਰੂ, ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਦਿਖਾਓ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹਨ। ਇਹ ਰੂਪ ਉਹਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਨਿਰਭੈਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਹੋਰ embodied ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਵੀ ਉਸ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਘੱਟ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਜਿੱਥੇ ਮੌਤ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭੰਵਰ ਤੇ ਭੌਹਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਉਚਾਲ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੋਵੇ।