ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਸੁਣੋ ਨਾਰਦ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ: ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਨੰਦ ਹੈ।" ਇਹ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਨਰਮ ਨਵੀਨ ਰੇਤ ਦੀ ਚਾਦਰ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਿਰਜਨ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਚ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ। ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਬੁਢੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਭਗਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਵਾਰਤਾਵਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤ੍ਰੈਲੋਕੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਮਾਰਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਵਾਰਤਾਵਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਸਕਣ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਮਾਨਵ ਲੋਕ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ 'ਚ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ। ਸਾਰੇ, ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਦੌੜੇ, ਤੇ ਵੈष्णਵ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਚਯਵਨ, ਗੌਤਮ, ਮੇਧਾਤਿਥਿ, ਦੇਵਲ, ਦੇਵਰਾਤ, ਰਾਮ, ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਾਕਲ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਤ੍ਰਿ ਤੇ ਪਿਪਪਲਾਦਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਚੇਲਿਆਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਵਿਆਸ ਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਛਾਯਾਸ਼ੁਕ, ਜਾਜਲੀ, ਜਹਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਆਏ। ਵੈਦਾਂਤ, ਵੇਦ, ਮੰਤਰ, ਤੰਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਰੂਪ, ਦਸ ਤੇ ਸੱਤ ਪੁਰਾਣ, ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇੱਥੇ, ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਝੀਲਾਂ, ਤੀਰਥ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਤੇ ਡੰਡਕਾ ਵਰਗੇ ਜੰਗਲ ਵੀ ਆਏ। ਪਹਾੜ, ਹੋਰ ਜਣ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਆਏ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀਤਾ ਕਰਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਸਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਵੈष्णਵ, ਵੈਰਾਗੀ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਭ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤਾ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਵੇਦ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਤੀਰਥ, ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਸਤੀਆਂ। ਜੈਕਾਰ ਦੇ ਨਾਅਰੇ, ਆਦਰ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਧੁਨ ਉਠੀ; ਭੁੰਨਿਆ ਅੰਨ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਛਿੜਕ ਹੋਈ। ਅਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕਾਮਧੇਨੂ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਟਲ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ। ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹਥੇਲੀ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਵਾਰਤਾਵਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇਵਣਯੋਗ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਹਰੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ—ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਪਿਆਰੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਕੰਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਇਕੋ ਭਾਗਵਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਵਾਰਤਾਵਾ ਰੋਜ਼ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧੀ ਵੀ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵਾਰਤਾਵਾ ਦੇ ਸੋਲਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਤਪਸਵੀਓ, ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਪਾਪ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ, ਗਯਾ, ਕਾਸੀ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵਾਰਤਾਵਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸ਼ਲੋਕ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਜਪੋ। ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ, ਤ੍ਰੈਵੇਦ, ਭਾਗਵਤ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ; ਬਾਰਾਂ ਰੂਪ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗਨੀ ਹੋਤ੍ਰ, ਕਾਮਧੇਨੂ, ਤੇ ਬਾਰਵੀਂ ਤੀਥੀ; ਤੁਲਸੀ, ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼—ਵਿਦਵਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੁੱਖ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਰੋਜ਼ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਾਰਤਾਵਾ, ਹਰੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਚਿੰਤਾ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵਾਰਤਾਵਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਗੋਵਿੰਦ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਭਾਗਵਤ ਕਿਸੇ ਵੈष्णਵ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ, ਝੂਠੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰਤਾਵਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਗਧੇ ਵਾਂਗ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵੀ ਵਿਅਰਥ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਲਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰਤਾਵਾ ਥੋੜੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਭਾਰ ਹੈ; ਅਕਾਸ਼ੀ ਸਭਾ ਦੇ ਉਤਮ ਦੇਵਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਭਾਗਵਤ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਕਥਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਵਿਰਲ ਹੈ; ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।