ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਸਮੇਤ, ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਵਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਗੋਆਲੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਯੱਗ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਨੰਦਾ ਬਾਬਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡਿਆਂ ਕੋਲ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸ਼ੋਰ-ਗੁਲ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਰਸਮ ਜਾਂ ਕਰਮ ਹੈ, ਕਿਸ ਲਈ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਤੇ ਕੌਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਆਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ। ਧਰਮੀ ਲੋਕ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਨਿਰਪੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਦੋਸਤ ਹੈ। ਲੋਕ ਜਾਣ-ਅਣਜਾਣ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੇ ਕਰਮ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੋ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਰਿਵਾਜ ਵਜੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਪਸ਼ਟ ਦੱਸੋ।" ਨੰਦਾ ਬਾਬਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਇੰਦਰ ਜੀ ਵਰਖਾ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਬਦਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਘੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਯੱਗ ਕਰਕੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਥੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਡੀਆਂ ਮਿਹਨਤਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ—ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੋਸ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਜੀਵ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ, ਡਰ ਤੇ ਨਿਰਭੈਤਾ—all actions ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਰਤਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕੁਝ ਕਰੇ ਹੀ ਨਾ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਕੀ ਜ਼ੋਰ? ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਕ ਕਰਮ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੰਦਰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਜੀਵ, ਚਾਹੇ ਉੱਚਾ ਜਨਮ ਲਵੇ ਜਾਂ ਨੀਵਾ, ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਿਖਦਾ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਤੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਜੇ ਹੋਰ ਰਸਤੇ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਭਿਚਾਰੀ ਔਰਤ ਪਰ-ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਖ਼ਤਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਵੈਸ਼ ਵਪਾਰ ਤੇ ਗੋ-ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਣ। ਖੇਤੀ, ਵਪਾਰ, ਗੋ-ਸੇਵਾ, ਉਧਾਰ ਤੇ ਸੰਗੀਤ—ਇਹ ਚਾਰ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਗੋ-ਸੇਵਾ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਰਜੋ ਗੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਬਦਲ ਬਣਦੇ ਤੇ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦਾ ਕੀ ਰੋਲ?" "ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ, ਨਾਂ ਘਰ। ਇਸ ਲਈ, ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇੰਦਰ ਲਈ ਜੋ ਸਮੱਗਰੀ ਜੋੜੀ ਸੀ, ਉਹ ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਲਈ ਯੱਗ ਕਰੀਏ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਓ, ਖੀਰ, ਦਾਲ, ਪੂੜੇ, ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੋ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਹਵਨ ਕਰਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰੋ। ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯੋਗ ਦਾਨ ਦਿਓ। ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੌ ਪਾਉ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਗਾਓ।" "ਸਭ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਮੰਨਤਾ ਹੈ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਕਰੋ। ਇਹ ਯੱਗ ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਵਾਉਣ ਲਈ ਕਾਲ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਸਨ, ਨੰਦਾ ਬਾਬਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮਨ ਲਈ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ—ਦੇ ਆਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੇ, ਸਮੱਗਰੀ ਪਹਾੜ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ। ਸਭ ਦਾਨ ਭਲਕੇ ਦਿੱਤੇ, ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੌ ਖਵਾਏ, ਤੇ ਗੋ-ਧਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਲਈਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਇਆ—"ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਪਹਾੜ ਹਾਂ"—ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਭੋਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਵਾਈ, ਆਖਿਆ, "ਵੇਖੋ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਨੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਸਮੇਤ, ਪਹਾੜ, ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਯੱਗ ਦੀ ਸਹੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ—ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਆਤਮਾ ਹਾਂ—ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦਿਆਂਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਡਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦਾ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।