ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੋ ਕੋਈ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਭਗਤੀ ਭਰਿਆ ਗੀਤ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁਇਤਾਂ—ਸुख ਦੁਖ, ਹਾਰ ਜਿੱਤ—ਵਲੋਂ ਕਦੇ ਵਿਆਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਹਿਆ: ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਵਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਗੋਪ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਯਜਨ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਨੰਦਾ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਕੋਲ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਹੱਲਾ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੌਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?” ਕ੍ਰਿਸ਼्ण ਨੇ ਆਗਿਆ: “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ ਇਹ ਜਾਣਣ ਲਈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਦੋਸਤ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਜਾਂ ਉਪੇਖਾ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹੇ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝੇ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਈ ਵਾਰੀ ਜਾਣ-ਅਣਜਾਣ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਕਰਮ ਸਫਲਤਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਗਿਆਨੀ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਜਾਂ ਯਜਨ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਲਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਪਰੰਪਰਿਕ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਸਚ-ਸਚ ਦੱਸੋ।” ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇੰਦਰ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਬਦਲਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਪਲਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਘੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਗਰੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਯਜਨ ਤੋਂ ਬਚੀ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਉੱਦਮ ਲਈ, ਇੰਦਰ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਲਾਲਚ, ਡਰ, ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਧਰਮ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਹਿਆ: ਨੰਦਾ ਜੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਇੰਦਰ ਵਲ ਗੁੱਸਾ ਜਗਾਇਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਜੀਵ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੁਖ, ਦੁਖ, ਡਰ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ—all ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਵਸ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਉਹ ਕੁਝ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।” “ਸਭ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਮਨੁੱਖ—all ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ 'ਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੀਵ, ਚਾਹੇ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਸਰੀਰ ਪਾਏ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਕਰਮ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਨਿਰਲੇਪ—ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਹੀ ਅਸਲ ਮਾਸਟਰ ਤੇ ਸਿਖਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜੀਵਦੇ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਸਾਡਾ ਅਸਲ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।” “ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਹੋਰ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਪਰ-ਪੁਰਸ਼ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਔਰਤ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਤੇ ਗੋ-ਸੇਵਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਦੁਇ-ਜਨਮਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ। ਖੇਤੀ, ਵਪਾਰ, ਗੋ-ਸੇਵਾ, ਵਿਆਜ ਤੇ ਸੰਗੀਤ—ਇਹ ਚਾਰ ਜੀਵਨ ਰਸਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੋ-ਸੇਵਾ 'ਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।” “ਸੱਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ—ਇਹ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਣ, ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ; ਰਜਸ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਗਤ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਰਜਸ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਬਦਲ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵ ਪਲਦੇ ਹਨ—ਇੰਦਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?” “ਅਸੀਂ ਨਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਨਾ ਪਿੰਡ, ਨਾ ਘਰ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲ, ਵਣਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਆਓ ਗੋ-ਧਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰੀਏ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜੋ ਸਮਗਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਯਜਨ ਲਈ ਵਰਤੋ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨ—ਦਾਲਾਂ, ਖੀਰ, ਆਟੇ ਦੇ ਪਕੌੜੇ, ਦੁਧ ਦੇ ਵਿਆੰਜ—ਤੇ ਹੋਰ ਤਿਆਰ ਕਰੋ। ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅੱਗ 'ਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਗੋ-ਦਾਨ ਦਿਓ। ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ—ਘੋੜੇ-ਪਾਲਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਵਰਣ, ਪਤਿਤ—ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਦਾਨ ਦਿਓ; ਗੋ-ਧਨ ਨੂੰ ਜੌ ਦਿਓ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿਓ। ਸਜ ਕੇ, ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਇਲਾਇਚਾ ਤੇ ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਗੋ-ਧਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਕਰੋ; ਇਹ ਯਜਨ ਗੋ-ਧਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਹਿਆ: ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਆਪ ਸਮਾਂ ਹਨ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਭਿਮਾਨ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਗਲ ਪਾਠ ਕਰਵਾਇਆ, ਤੇ ਸਮਗਰੀ ਪਹਾੜ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ। ਸਾਰੇ ਦਾਨ, ਜੌ ਗੋ-ਧਨ ਨੂੰ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ; ਗੋ-ਧਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਸੁੰਦਰ ਰਥਾਂ 'ਚ, ਜੋ ਉਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਗਾ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ, ਗੋਪਾਂ 'ਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਗਾਉਣ ਲਈ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ: “ਮੈਂ ਹੀ ਪਹਾੜ ਹਾਂ,” ਤੇ ਵੱਡਾ ਸਰੂਪ ਧਾਰਕੇ, ਵੱਡੀ ਭੇਟਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ, 'ਆਪ ਤੋਂ ਆਪ' ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਵੇਖੋ, ਪਹਾੜ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਸਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।” “ਉਹ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਜੰਗਲ 'ਚ ਵੱਸਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਅਦਬ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਤੇ ਗੋ-ਧਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ 'ਤੇ, ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਹਾੜ, ਗੋ-ਧਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਯਜਨ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਗਏ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ, ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ—ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ 'ਚ ਵੱਸਦੀ, ਤੇ ਆਪ-ਚਾਨਣੀ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ, ਦਰਸ਼ੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।