ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਹਟ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ, ਚਾਹੇ ਮੰਦਬੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ। ਦੋਸਤ, ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਉਦਾਸੀ—all ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਕਰਕੇ ਵੱਸ ਰੱਖ। ਇਹੀ ਯੋਗ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਇਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਦਾ, ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਦੋਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁੰਦਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਅਥਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਬਲਰਾਮ ਸਮੇਤ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗਾਂਵ ਦੇ ਗਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਯਗਯ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਨੰਦਾ ਬਾਬਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡਿਆਂ ਕੋਲ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਹਲਚਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸ ਲਈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਆਗ੍ਰਹ ਕੀਤਾ, “ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਧਰਮੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।” ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੋਸਤ, ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਦੋਸਤ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਜਾਣ-ਅਣਜਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਉਹ ਕਰਮ ਸਫਲਤਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਜਾਂ ਰਸਮ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਪਸ਼ਟ ਦੱਸੋ।” ਨੰਦਾ ਬਾਬਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਬੱਦਲ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮੀਂਹ ਦੇਵੇ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਯਗਯ ਤੋਂ ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਨੰਦਾ ਬਾਬਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਗੁੱਸਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਜੀਵ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਡਰ ਜਾਂ ਨਿਰਭਤਾ—all ਕੁਝ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਰਤਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ? ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਮਨੁੱਖ—all ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹਨ। ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਚਾ ਜਨਮ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ, ਕਰਮ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਰਾਹ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੂਜੇ ਰਾਹ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਖ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਖਿਆ ਨਾਲ, ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲਨ ਨਾਲ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ, ਵਪਾਰ, ਗੋਪਾਲਨ, ਵਿਆਜ ਤੇ ਸੰਗੀਤ—ਇਹ ਚਾਰ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਦਾ ਗੋਪਾਲਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸੱਤਵ, ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਿਰਜਣ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਰਜਸ ਤੋਂ ਹੀ ਬੱਦਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ—ਇੰਦਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਨਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ, ਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਓ, ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਲਈ ਯਗਯ ਕਰੀਏ। ਇੰਦਰ ਲਈ ਜੋ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਯਗਯ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ। ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕਵਾਨ ਬਣਾਓ—ਦਾਲਾਂ, ਖੀਰ, ਪੂੜੇ, ਤਲੀ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰਵਾਓ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦਾਨ ਦਿਓ। ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ—ਘੋੜੇ-ਪਾਲਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਦਲਿਤਾਂ, ਤੇ ਪਤਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯੋਗ ਦਾਨ ਦਿਓ। ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੌ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਸਭ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਤੇਲ ਲਾ ਕੇ, ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਕਰੋ। ਇਹ ਯਗਯ ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦਬਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨੰਦਾ ਬਾਬਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਜਾਣਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੇ ਆਖੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪਹਾੜ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ। ਸਭ ਦਾਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੌ ਖਿਲਾ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਝੋਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥਾਂ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਲੈਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਹੀ ਪਹਾੜ ਹਾਂ।” ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਦੇਖੋ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ।” ਉਹ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਲਈ, ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।