ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਗੌਲਾਂ ਵਿਚ, ਗੋਪਾਂ ਅਤੇ ਨੰਦ ਜੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਯਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਵੱਡਿਆਂ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸ਼ੋਰ-ਗੁਲ ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ? ਇਹ ਯਜਨ ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ, ਕਿਸ ਲਈ, ਅਤੇ ਕੌਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬੜੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੱਸੀ—ਜੋ ਮਿੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਅਤੇ ਤਟਸਥ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਣ-ਅਣਜਾਣ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਕਰਮ ਸਫਲਤਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਗਿਆਨੀ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੈ?" ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇੰਦਰ ਬਾਦਲਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਹੋਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਘੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਯਜਨ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭਾਗ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਾਲਚ, ਡਰ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਇਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ-ਸਮਰਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਵਲ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਗਾਈ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਜੀਵ ਜਨਮ ਵੀ ਕਰਮ ਨਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾ ਵੀ ਕਰਮ ਨਾਲ। ਸੁਖ, ਦੁਖ, ਡਰ, ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ—all ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਇੰਦਰ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਹੈ ਜਦ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿਯਤੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਦਾ। ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ—all ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਜੀਵ, ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਸਰੀਰ ਪਾ ਕੇ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਤਟਸਥ—all ਕਰਮ ਹੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਕਰਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹੋਰ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਪਰ-ਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ, ਵੈਸ਼ ਨੇ ਵਪਾਰ ਤੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੇ ਦੁਵਾਰਾ-ਜਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ, ਵਪਾਰ, ਗੋ-ਸੇਵਾ, ਬਿਆਜ ਤੇ ਸੰਗੀਤ—ਇਹ ਚਾਰ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੋ-ਸੇਵਾ 'ਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।" "ਸੱਤ, ਰਜ, ਤੇ ਤਮ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਰੱਖ-ਰਖਾਵ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਰਜ ਗੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਦਲ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵ ਜੀਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੰਦਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਅਸੀਂ ਨਾਂ ਸ਼ਹਿਰ, ਨਾਂ ਪਿੰਡ, ਨਾਂ ਘਰ—ਸਦਾ ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਗੋ-ਮਾਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਪਹਾੜ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰੀਏ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜੋ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਯਜਨ ਲਈ ਵਰਤੋ।" "ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨ—ਦਾਲਾਂ, ਖੀਰ, ਪੂਰੇ, ਤੇ ਦੁਧ ਵਾਲੇ ਵਿਆੰਜਨ—ਬਨਾਓ। ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੱਗ 'ਚ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਗੋ-ਦਾਨ ਦਿਓ। ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ—ਘੋੜਾ-ਪਾਲਕ, ਅਤਿਕ੍ਰਮੀਆਂ, ਤੇ ਪਤਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਚਿਤ ਦਾਨ ਦਿਓ। ਗੋ-ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਜੌ ਦਿਓ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਓ।" "ਸਭ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ, ਖਾ-ਪੀ ਕੇ, ਚੰਗਾ ਲੱਬ ਕੇ, ਗੋ-ਮਾਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਵੇ, ਕਰ ਲਵੋ। ਇਹ ਯਜਨ ਗੋ-ਮਾਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਭਿਮਾਨ ਚੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨੰਦ ਜੀ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸਹੀ ਮੰਨ ਲੀ।" ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ; ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੇ, ਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਪਹਾੜ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ। ਦਾਨ-ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਗੋ-ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਜੌ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਗੋ-ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਗੌਲਾਂ ਨੇ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ, ਗੋ-ਮਾਤਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਭਿਮਾਨ ਨੂੰ ਚੁਕਾਇਆ।