ਕੰਸ ਦੇ ਡਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਭੂਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਚੁਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਡੋਲ੍ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਚੰਗੀ-ਮੰਦੀ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਕਿਸੇ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਰੋਸ ਕਰੀਏ? ਜੇ ਕਰਮ ਚੰਗੀ-ਮੰਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਤਾਂ ਜੜ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਅਕਤੀ ਤਾਂ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸੁਪਰਨ ਹੈ; ਫਿਰ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੀਏ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਮੂਲ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਸਮਾਂ ਚੰਗੀ-ਮੰਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਆਤਮਾ ਲਈ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅਦਵੈਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਬਰਫ ਦੀ ਠੰਢ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਹੀਂ, ਇਉਂ ਦੁੰਦਤਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਦੁੰਦਤਾ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇਉਂ ਜਨਮ-ਮੌਤ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਹੈ; ਜੋ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਇਸ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀਅਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ, ਮੈਂ ਮੂਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਅਥਾਹ ਤੇ ਅਪਾਰ ਅੰਧਕਾਰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਰਲੇਪ, ਸਾਰੇ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀਨ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਇਹ ਗੀਤ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਆਤਮਾ ਹੀ ਚੰਗੀ-ਮੰਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ, ਉਦਾਸੀਨ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ — ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰਕ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਸੁਰਤ ਨਾਲ, ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖ; ਇਹੀ ਯੋਗ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਹੈ — ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦੁੰਦਤਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗੋਆਲੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਸਭ ਦੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਨੰਦਾ ਆਦਿਕ ਵੱਡਿਆਂ ਕੋਲ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਹਲਚਲ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਯਗ੍ਯ ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਲੋਕ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿੱਤਰ, ਉਦਾਸੀਨ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਭ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਵਤੀਰਦਾ, ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਣ-ਅਣਜਾਣ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕਰਮ ਸਫਲਤਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਮ ਦਾ ਕੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਿਆ? ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਰੀਤ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਦੱਸੋ।" ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪੁੱਤਰ, ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਬੱਦਲ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਹੋਮ-ਹਵਨ ਤੇ ਘਿਉ ਆਦਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ। ਉਸ ਤੋਂ ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਲਕਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦਾ ਫਲ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਚਾਹੇ ਲਾਲਚ, ਡਰ, ਮੋਹ ਜਾਂ ਵੈਰ ਕਰਕੇ — ਉਹ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨੰਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਇੰਦਰ ਵਲ ਰੋਸ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜੀਵ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਡਰ ਤੇ ਨਿਰਭਤਾ — ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਰਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਜੋ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿਯਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਦਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਮਨੁੱਖ — ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੀਵ, ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਚਾ ਸਰੀਰ ਪਾ ਕੇ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਉਦਾਸੀਨ — ਕਰਮ ਹੀ ਅਸਲ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਨਿਭਾਏ; ਜਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਵਿਗਿਆ ਵ੍ਰਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪਰ-ਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ, ਵਪਾਰ, ਗੋ-ਸੇਵਾ — ਸੁਧਾਰ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀ — ਇਹ ਚਾਰ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਦਾ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸੱਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ — ਇਹ ਰਚਨਾ, ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਲਯ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ; ਰਜ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਜਸ ਦੇ ਉਤਤੇਜਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬੱਦਲ ਹਰ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵ ਪਲਦੇ ਹਨ — ਇੰਦਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ, ਨਾ ਪਿੰਡ, ਨਾ ਘਰ; ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਆਓ ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਲਈ ਯਗ੍ਯ ਕਰੀਏ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜੋ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਯਗ੍ਯ ਲਈ ਵਰਤੋ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਕੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ, ਦਾਲਾਂ, ਖੀਰ ਆਦਿ ਬਣਾਓ; ਪੂੜੀਆਂ, ਮੀਠੀਆਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੋ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰੋ। ਅਨ੍ਹਿਆਂ, ਘੋੜੇ ਪਾਲਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਅੰਤਜਨ ਤੇ ਪਤਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਚਿਤ ਦਾਨ ਦਿਓ; ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੌ ਖਿਲਾਓ ਤੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਸਭ ਸਜ ਕੇ, ਖਾ ਕੇ, ਉੰਗਲੀਆਂ ਤੇ ਚੋਟੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਲਾ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੋ। ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ; ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਕਰੋ। ਇਹ ਯਗ੍ਯ ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਮੰਨ ਲਿਆ।