ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਯਜਨ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਥਾਂ ਦੱਸੋ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਹੀ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਭਾਗਵਤ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਉਥੇ ਕਿਹੜੀ ਰੀਤ ਅਪਣਾਈ ਜਾਵੇ? ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।” ਕੁਮਾਰ ਭਾਈਆਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਨਾਰਦ ਜੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ ਆਨੰਦ ਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਨਵੀ, ਨਰਮ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਸੁੰਦਰ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ, ਤੇ ਨੇੜਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ। ਉੱਥੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਬੁਢਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਭਗਤੀ ਆਪ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਥਣੀਆਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕਥਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਇਹ ਤ੍ਰਿਣੀ ਜੁਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਕੁਮਾਰ ਭਾਈ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਸਕਣ। ਜਦ ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ—ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਤਲਬ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਦੌੜ ਪਏ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਸ਼ਨਵ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।” ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚਯਵਨ, ਗੌਤਮ, ਮੇਧਾਤਿਥਿ, ਦੇਵਲ, ਦੇਵਰਾਤ, ਰਾਮ, ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਸ਼ਾਕਲ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਪਿਪਲਾਦ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਚੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਯੋਗ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਵਿਆਸ ਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਛਾਇਆਸ਼ੁਕ, ਜਾਜਲੀ, ਜਹਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਗਵਾਨ—all ਨੇ ਭੀੜ ਲਾ ਲੈਤੀ। ਵੇਦਾਂ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਤੰਤਰਾਂ, ਦਸ ਤੇ ਸੱਤ ਪੁਰਾਣਿਆਂ, ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਪਧਾਰੀਆਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ ਸਰੋਵਰ, ਤੀਰਥ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਦੰਡਕ ਆਦਿ ਜੰਗਲ—all ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ। ਪਹਾੜ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਦਾਨਵ—all ਉੱਥੇ ਆਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀਤਾ ਕਰਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ-ਬੁਝਾ ਕੇ ਲਿਆਇਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕੁਮਾਰ ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਕੁਮਾਰ ਭਾਈਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਵੈਸ਼ਨਵ, ਵੈਰਾਗੀ, ਤਿਆਗੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤੇ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਵੇਦ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਤੀਰਥ, ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਇਸਤਰੀਆਂ। ਜੈਕਾਰਾਂ, ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਅਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਨੇ ਕਾਮਧੇਨੂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਸੁਣਾਈ।” ਕੁਮਾਰ ਭਾਈ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਹ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ—ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣੋ। ਪਿਆਰੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਇਨਸਾਨ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੁਣਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੇ ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਾਵਾ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ? ਇਕੋ ਭਾਗਵਤ ਗਰਜ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਸੋਲੇਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕ ਭਾਗਵਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਪਾਪ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਂ ਗੰਗਾ, ਨਾਂ ਗਿਆ, ਨਾਂ ਕਾਸ਼ੀ, ਨਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਨਾਂ ਪ੍ਰਯਾਗ—ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ। ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕਤ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਭਾਗਵਤ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ—ਇਹ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਆਪ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਸਾਲ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਕਾਮਧੇਨੂ, ਤੇ ਬਾਰਵੀਂ ਤਿਥੀ—ਇਹ ਸਭ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਤੁਲਸੀ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ—ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਰੋਜ਼ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪਾਠ, ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਮੌਤ ਵੇਲੇ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਬਚਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਗੋਵਿੰਦ ਵੈਕੁੰਠ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।