ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨਾ ਅਚਾਰ-ਵਿਚਾਰ, ਨਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਰਹੇ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਆਤਮ-ਵਿਚਾਰ, ਨਾ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਾਂ ਮੰਗਲਮਈ ਕਰਮ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸੀਂ, ਦੂਜੀ ਪਾਸੇ, refinement ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਚੇ ਭਲੇ ਦੀ ਅਸਲ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮਗਨ ਰਹੇ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਣ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਰਦਾਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਹੜੀ? ਉਹ ਤਾਂ ਸਭ ਵਰਦਾਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤਾਂ, ਮੰਤਰ, ਕਰਮ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਅੱਗ, ਦੇਵਤਾ, ਯਜਮਾਨ, ਯਜਨਾ, ਅਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਯਦਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਜਾਗ ਪਈ ਹੈ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਕਰਮ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਜੋ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਤੇਰੇ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਕਦੇ ਡੋਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਾਂਸਾ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਗ੍ਰਹਿ (ਪਲੈਟ) ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੇ? ਜੇ ਕਰਮ ਖੁਸ਼ੀ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਜੜ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਤਾਂ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਗੁੱਸਾ ਕਿਸ 'ਤੇ ਕਰੀਏ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਮੂਲ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਸਮਾਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਅੱਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਠੰਡ ਬਰਫ ਦੀ, ਤਾਂ ਗੁੱਸਾ ਕਿਸ 'ਤੇ ਕਰੀਏ? ਦਵੈਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਦਵੈਤ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚਕਰ ਹੈ; ਜਾਗਰੂਕ ਮਨੁੱਖ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਪਰਮ ਭਗਤੀ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਅਸੀਮ ਤੇ ਅਪਾਰ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਤਦ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਥੱਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਮੰਦ-ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਵੈ-ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ; ਦੋਸਤ, ਮਧਯ-ਵਰਗੀ, ਤੇ ਵੈਰੀ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰੀ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਕਰਕੇ, ਬੁਧੀ ਰਾਹੀਂ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰ; ਏਹੀ ਯੋਗ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਇਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉਚਾਰੀ ਹੋਈ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ, ਉਚਾਰਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਵੈਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰਾਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਹਿਆ: ਭਗਵਾਨ, ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਗੋਪਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਯਜਨਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਨੰਦਾ ਜੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡਿਆਂ ਕੋਲ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ੋਰ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਸ ਦੇ ਲਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਯਜਨਾ ਕੌਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?" "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਭਾਰੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।" ਜੋ ਦੋਸਤ, ਮਧਯ, ਤੇ ਵੈਰੀ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ, ਨਿਰਪੱਖ, ਤੇ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਦੋਸਤ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਜਾਣ-ਅਣਜਾਣ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਸਫਲਤਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਰਿਵਾਜੀ ਕਰਮ ਕਿਸ ਲਈ ਸੋਚਿਆ ਹੈ? ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਰਿਵਾਜ ਹੈ? ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਪਸ਼ਟ ਦੱਸੋ। ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੰਦਰ, ਵਰਖਾ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਬੱਦਲ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਜੀਵੰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ, ਉਸ ਵਰਖਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਘੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" "ਉਸ ਤੋਂ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲਕੜਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਲਈ, ਵਰਖਾ-ਦੇਵਤਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਧਰਮ, ਜੋ ਪੀੜੀ ਦਰ ਪੀੜੀ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਲਾਲਚ, ਡਰ, ਵੈਰ ਜਾਂ ਲੋਭ ਦੇ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨੰਦਾ ਜੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਗੁੱਸਾ ਉਤਸ਼ਪਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਜੀਵ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਖੁਸ਼ੀ, ਦੁੱਖ, ਡਰ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ—all ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ 'ਤੇ ਹਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਜੋ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਕਰਮ-ਪ੍ਰਵਾਹੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਹੜੀ? ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਬਦਲਣ 'ਚ ਅਸਮਰਥ ਹੈ।" "ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰਾ—ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।" "ਜੀਵ, ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਸਰੀਰ ਪਾ ਕੇ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਦੋਸਤ, ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਮਧਯ—ਕਰਮ ਹੀ ਅਸਲ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਮਾਲਕ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਕਰਕੇ, ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ, ਇਕ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੂਜੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੋਂ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਦੋ-ਵਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ, ਕਰਮ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਤੇ ਕਰਮ-ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।