ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਸੁਣੀਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਂਡਵ ਆਪਣੇ ਵਿਰਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਾਗਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਕਿਸੇ ਦੇਖੋ, ਇਹ ਗੋਪੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਂ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਦੇ ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਬੰਧਨ ਵੀ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਲਈ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੈਦਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਿਆ, ਨਾ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਟਿਕ ਕੇ ਰਹੀਆਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ, ਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਮੰਗਲਮਈ ਕਰਮ।" "ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਡੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਅਟੱਲ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਖ-ਦੁਖ 'ਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਸਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਯਾਦ ਕਰਾਇਆ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਸਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਰਦਾਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸਾਨੂੰ ਕਿੱਥੇ? ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ।" "ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਵੀ, ਜਿਹੜੀ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਸਪਰਸ਼ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹਿਕਾਉਣ ਲਈ ਹੈ। ਜਗਤ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਹੈ—ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਵਸਤੂਆਂ, ਮੰਤ੍ਰ, ਕਰਮ, ਯਾਜਕ, ਅੱਗ, ਦੇਵਤੇ, ਯਜਮਾਨ, ਯਜਨਾ, ਧਰਮ—ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ।" "ਉਹ ਵਾਸਤਵਿਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ ਹਨ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚ ਆਏ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਿੰਨੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ ਅਸੀਂ, ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਪੀਆਂ ਵਰਗੀ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਹਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਹੇ ਅਚਲ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭੁੱਲ ਕੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ।" "ਜਦ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਯਾਦ ਆਈ, ਕਿ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਕਦੇ ਹਿਲੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡੀ, ਭਾਵੇਂ ਕੰਸ ਦਾ ਡਰ ਸੀ।" "ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਗ੍ਰਹ (ਨਕਸ਼ਤਰ) ਹਨ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਗ੍ਰਹ ਸਿਰਫ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਗੁੱਸਾ ਕਿਸ ਤੇ ਕਰੀਏ?" "ਜੇ ਕਰਮ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਜੜ ਤੇ ਚੇਤਨ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰ ਆਤਮਾ ਸੁਪਰਣੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਗੁੱਸਾ ਕਿਸ ਤੇ ਕਰੀਏ, ਜਦ ਕਰਮ ਹੀ ਮੂਲ ਨਹੀਂ?" "ਜੇ ਸਮਾਂ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅੱਗ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਬਰਫ ਦੀ ਠੰਢਕ ਬਰਫ ਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਦੁਇਤਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਨਹੀਂ।" "ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਲਈ ਦੁਇਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਜਨਮ ਮੌਤ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਮਲ ਕੀਤੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਅਗਮ ਅੰਧਕਾਰ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਲੇਪ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮ 'ਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇਹ ਗੀਤ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ।" "ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਮਧਭਾਵੀ—all ਮਾਇਆ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਕਰਕੇ, ਸਮਝ ਨਾਲ ਰੋਕੋ; ਇਹੀ ਯੋਗ ਦਾ ਤੱਤ ਹੈ।" "ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਰੂਪੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਗੀਤ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਗਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁਇਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਭਗਵਾਨ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਗਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਯਜਨਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।" "ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਤੇ ਸਰਵ-ਦਰਸ਼ੀ ਹੈ, ਨੰਦਾ ਆਦਿਕ ਵੱਡਿਆਂ ਕੋਲ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, 'ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੈ ਜੋ ਉੱਠਿਆ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਲਈ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ, ਤੇ ਕਿਸ ਵਲੋਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?'" "ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਇੱਛਾ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਮਧਭਾਵੀ—ਸਭ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਅਸਲ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ।" "ਲੋਕ ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ।" "ਤਾਂ, ਇਹ ਕਰਮਕਾਂਡ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਲਈ ਸੋਚਿਆ ਹੈ? ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਰਿਵਾਜ ਵਜੋਂ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸੋ।" ਨੰਦਾ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਵਰਖਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ; ਬੱਦਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਜੀਵਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।" "ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਉਹ ਵਰਖਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਹੋਮ ਦੇ ਸਮੱਗਰੀ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ।" "ਉਸ ਤੋਂ ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਉਹ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ। ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਲਈ, ਵਰਖਾ ਦੇਵਤਾ ਹੀ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਧਰਮ, ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਲਾਲਚ, ਡਰ, ਵਾਸਨਾ ਜਾਂ ਵੈਰ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਨੰਦਾ ਤੇ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ, ਇੰਦਰ ਵਲ ਰੋਸ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਭਗਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਜੀਵ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੁਖ, ਦੁਖ, ਡਰ, ਨਿਰਭੈਤਾ—all ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।'" "ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਮਨੁੱਖ—all ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਜੀਵ, ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਨਿਰਪੱਖ—ਕਰਮ ਹੀ ਅਸਲ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਰਾਹ ਨਾਲ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਪਟੀ ਇਸਤਰੀ ਪਰਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਲੀਲਾ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਮਾਇਆ, ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅਸਲ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ।